Annelik BekçiliÄŸi ve Birlikte Ebeveynlik
Yalçın Özdemir, Prof. Dr., Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
Toplumsal yaÅŸamın genelinde güç dinamikleri erkeklerin lehine düzenlenmiÅŸtir. Ancak evlerimizin içinde kadınların hatırı sayılır ölçüde egemen olduÄŸu alanlar vardır. Ev iÅŸleri ve çocuk bakımı ile ilgili çoÄŸu meselede kadınlar karar verme eÄŸilimindedir; bunu evlerde, “annene sor” ve “babana sor” gibi cümlelerin daha çok hangisinin hangi durumlarda kullanıldığını düÅŸündüÄŸümüzde daha iyi anlayabiliriz. Muhtemelen annelerin çoÄŸu “babana sor!” cümlesini daha çok kurmak istiyorlardır. Buradaki ima hiç ÅŸüphesiz ki babaların evde ev iÅŸi ve çocuklar konusunda daha az sorumluluk alıyor olmasıdır. Kadınlar erkeklerin daha fazla ev iÅŸi ve çocuk bakımı yapmasını istiyor olmasına karşın buradaki bütün sorunun erkeklerin bunları yapmak istememesi ile iliÅŸkili olup olmadığının da sorgulanması gerekmektedir. Aslında bazı evlerde babalar evde daha fazlasını yapmak istese de çoÄŸu anne -çoÄŸu zaman kasıtsız, bazen de bilinçsiz olarak- babaların katılımının önünde duruyor olabilir. Aile çalışmaları alanında bu durum “anne bekçiliÄŸi” olarak isimlendirilmektedir. Bu olgu kadının ev iÅŸleri ve çocuk bakımı konusunda aşırı kontrolcü olmasını tanımlamaktadır. Bir diÄŸer ifadeyle annelerin kendilerini birincil ve temel bakıcı olarak atamasıyla iliÅŸkili bir durum. AraÅŸtırmalar anne ne kadar çok annelik bekçiliÄŸi yaparsa, babanın ebeveyn katılımının o kadar az olduÄŸunu gösteriyor. Anne bekçiliÄŸi olarak tanımlanan bu olgunun birlikte/ortak ebeveynliÄŸi zorlaÅŸtırdığını söyleyebiliriz. AraÅŸtırmalar aynı zamanda anne ya da babanın bireysel ebeveynlik davranışlarından çok ortak ebeveynlik davranışlarının çocukların geliÅŸimi üzerinde daha fazla etkili olduÄŸunu göstermektedir.
Annelik bekçiliÄŸinin arkasındaki mekanizmalara ve evdeki cinsiyet eÅŸitsizliÄŸini sürdürmede hangi rolü oynadığına bakmak gerekmektedir. AraÅŸtırmalar, kadınların iliÅŸkilerini daha az istikrarlı olarak algıladıklarında, kaygılı veya depresyondayken bekçilik rollerine daha fazla sahip çıkma eÄŸiliminde olduklarını göstermektedir. Cinsiyet rolleri açısından kadınların kadınsı ve erkeksi cinsiyet rolleri açısından uç noktalarda olmaları da annelik bekçiliÄŸi yapma olasılıklarını artırmaktadır. Annelerin ebeveynlik için aşırı yüksek standartlara sahip olması da annelik rollerinde daha fazla kontrolcü olmalarına neden olmaktadır.
Annelerin mükemmel bir ebeveyn olmak zorunda olduklarını hissetmeleri bazı durumlarda annelerin bir tercihi olmaktan çok kültürel faktörlerle de çok iliÅŸkilidir. Annelik kadın kimliÄŸinin çok önemli bir parçasını oluÅŸturmakta ve bir kadın kendini bu kimliÄŸi üzerinden tanımlarken bu konudaki eksiklikler benliÄŸinin zayıf görülmesiyle iliÅŸkili görülmektedir. Durum bu olunca kadınlar annelik görevini ne kadar mükemmel yapıp yapamadıklarına dair kaygılar yaÅŸayabilmektedir. “Mükemmel” anne beklentisi ve hatta baskısı annelik rolünün abartılmasını ve dolayısıyla annelik kalesinde bekçiliÄŸin yoÄŸunluÄŸunu artırmaktadır. Bu mesajlar her yerde, büyüklerden, sosyal medyadan, oyun parkından, anne gruplarından ve okullardan gelmektedir. Bir kadının benlik deÄŸeri iyi bir anne olmakla ilgili toplumsal standartları ne kadar içselleÅŸtirdiÄŸine baÄŸlı olmaya baÅŸlıyor ve iyi bir anne olarak görüldükçe, o alan üzerindeki kontrolü bir baÅŸkasına (babaya) bırakma olasılığı da azalıyor. Kadınlar açısından bu davranışın farkına varmak, babaların ebeveynliÄŸine daha az müdahale etmeyi getirebilir ve bu da birlikte ebeveynliÄŸin geliÅŸimini saÄŸlar.
Babaların ebeveynliÄŸe anneler kadar uygun olduÄŸunu gösteren araÅŸtırma sonuçlarına raÄŸmen, erkeklerin/babaların ev iÅŸleri ve çocuk bakımı konusunda hala bilgisiz olarak görüldüÄŸüne ve kadınların/annelerin buna inanma eÄŸiliminde olduÄŸuna yönelik gözlemlerim var. Ancak yine de iyimser olmakta yarar var çünkü bir yandan da her zamankinden daha fazla çocuk bakımı ve ev iÅŸi yapan babaların olduÄŸunu da gözlemliyorum. Bu eÄŸilimlerin gelecekte de özellikle kadınların yardımıyla devam etmesini bekliyorum. Babalar annelerin ev iÅŸi ve çocuk bakımı konusunda standartlarını henüz tam olarak karşılayamasalar da bu konuda çabalamaya hazır bir grup baba olduÄŸu kesin, ancak babaların daha fazla katılımı üzerinden birlikte ebeveynliÄŸi saÄŸlamak evdeki bu roller konusunda kapıların babalara/erkeklere ne kadar açık olup olmadığına baÄŸlı görünmektedir.
Dosya Ä°ndir
