GÜNÜMÜZ ÇOCUKLARININ EBEVEYNÄ° OLMAK
Prof. Dr. Yalçın Özdemir
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık
Günümüzde çocuk yetiÅŸtirmek eskiye göre daha mı zor? Önceki nesillerin ebeveynleri olmak daha mı kolaydı? AÅŸağıdaki diyalog birçok ebeveyne tanıdık gelecektir.
Çocuk (13 yaÅŸ) : “Baba, bu yıl doÄŸum günü hediyem olarak bir telefon alabilir miyim lütfen?”
Baba: “Bence çok erken. Bunu gelecek yıl konuÅŸalım!”
Çocuk: “Ä°ki yıldır aynı ÅŸeyi söylüyorsun! Bütün arkadaÅŸlarımın telefonu var. Ben de istiyorum!”
Baba: “Çok fazla ekran süresi sizin için iyi deÄŸil. Bunu konuÅŸmuÅŸtuk.”
Çocuk: “Bütün çocukların telefonu var! Ama benim telefonum olamaz! Sizden nefret ediyorum!”
Çocuk babasının yanından ayrılır, odasının kapısını çarpar. Babası arkasından bağırır. Konuyla ilgili çaresizliÄŸi ebeveyni öfkelendirir.
Ebeveynlik her zaman zorlu bir iÅŸ olmuÅŸtur, eÄŸitimini almadığınız, çoÄŸunlukla bu alanda staj yapmadığınız! Sizi iÅŸe alırken kimsenin size deneyiminizi! Sormadığı bir iÅŸ! Önceki nesillerin bizim karşılaÅŸtığımız zorluklarla yüzleÅŸmemiÅŸ olmasına raÄŸmen, ebeveynliÄŸin onlar için sorunsuz bir süreç olmadığı gerçeÄŸinde teselli bulabiliriz. Bununla birlikte, her ebeveyn sonunda tüm zorlukların buna deÄŸdiÄŸini kabul eder! Peki, 21. yüzyılda ebeveyn olmanın zorlukları nelerdir? Ve ebeveynlik yıllar içinde nasıl deÄŸiÅŸti?
Ailenin değişen doğası
Bir çocuÄŸu büyütmek için bir köy gerekir derler, geleneksel olarak çocuk yetiÅŸtirmek hiçbir zaman yalnızca ebeveynlerin sorumluluÄŸunda olmamıştır. Yuval Noah Harari'nin “Sapiens: Ä°nsanlığın Kısa Tarihi” adlı kitabında dediÄŸi gibi, atalarımız her zaman kolektif ebeveynliÄŸe inanmışlardır. Aile yapısı yıllar içinde deÄŸiÅŸti ve aileler küçüldü. Geleneksel olarak aile, aynı çatı altında yaÅŸayan büyükanne, büyükbaba, anne, baba ve çocuklar anlamına geliyordu. YavaÅŸ yavaÅŸ, ebeveynler ve çocuklarından oluÅŸan çekirdek aile norm haline geldi. Ülkemizde kırsal kesimde ve kentlerin göç alan bölgelerinde geniÅŸ aile sistemi varlığını sürdürmekle birlikte, günümüzde özellikle kentsel alanlarda birçok çocuk çekirdek ailelerde büyüyor. Bu, ailenin ve aile bireylerinin geniÅŸ bir destek sistemine sahip olma ÅŸansını kaybettiÄŸimiz anlamına gelmektedir.
Bir yandan da ülkemizde son yıllarda toplumsal cinsiyet rollerinde önemli deÄŸiÅŸimler yaÅŸanmaktadır. Çift kariyerli ailelerin sayısı giderek artmaktadır. Babalar ebeveynlikle daha fazla ilgilendikçe ve anneler hem profesyonel iÅŸleri hem de ev iÅŸlerinde önemli görevler üstlenerek!, geleneksel cinsiyet normları kısmen yıkılıyor. Bu kadar çok deÄŸiÅŸiklik olurken, ebeveynlik ile ilgili konularda deÄŸiÅŸim olmaması kaçınılmaz görünmektedir. Bu anlamda günümüz ebeveynlerinin karşılaÅŸtıkları zorluklar ve bunlarla nasıl baÅŸ edebileceklerine dair aÅŸağıda bazı tespitler sunulmuÅŸtur.
Hayat Meşguliyetlerimiz Altında Eziliyoruz
ModernleÅŸmenin! maliyeti, hepimiz için çok dolu yaÅŸamlar olmuÅŸtur. Ebeveynlerin çoÄŸundan rahatlamak ve hatta uyku için çok az zamanının olduÄŸunu dinliyoruz. Anneler ve babalar profesyonel iÅŸleri, ev iÅŸleri ve tabii ki ebeveynlik arasında hokkabazlık yapıyorlar. Çocukların okulları, sanat ve spor etkinlikleri, kaçırılmaması gereken doÄŸum günleri ve yaÅŸlanan ebeveynlere bakmak gibi görevler arasında sıkışmışlık ve sonunda ebeveynlik stresi/tükenmiÅŸliÄŸi yaÅŸama durumları giderek artmaktadır. Bizlerin çocukluÄŸunda, “hiçbir ÅŸey” yapmadan aileyle birlikte vakit geçirmek normal ve saÄŸlıklı kabul edilirken, bugün oldukça verimsiz kabul ediliyor. Ailenin her üyesinin zamanını en iyi ÅŸekilde kullanması beklenmektedir!
Ayrıca çocukların, hedeflerine (ya da ebeveynlerinin hedeflerine) ulaÅŸabilmesi için büyük bir telaÅŸ içindeyiz. Çocukların sınavlardan, spora ve hobilere kadar her ÅŸeyde baÅŸarılı olmalarını beklemek onlar için travmatik etkisi olmaktadır. Okul, ödev, ders dışı etkinlikler ve ekranlar, çocuklarımızı aşırı uyararak onları fiziksel ve duygusal olarak yorgun bırakmaktadır. Küçük yaÅŸlardan itibaren bu kadar performans gösterme baskısı altındayken, bazı çocukların “Yeterince iyi deÄŸilim” diye düÅŸünmesi ÅŸaşırtıcı deÄŸil. Bu tür baskıların ortasında, hem ebeveynlerin hem de çocukların bunalmış ve aşırı yüklenmiÅŸ hissetmeleri doÄŸaldır. Bu da aile baÄŸlarına zarar vermektedir. Öyleyse ne yapılmalı?
Öncelikle içinde bulunduÄŸumuz durumu kabullenip kendimize zaman ayırmanın ve el uzatmanın yollarını aramalıyız. Bu yapılacak basit bir ÅŸey gibi görünse de, gerçek ÅŸu ki çoÄŸumuz kendimizi kabullenme ve kendimizi sevme pratiÄŸi yapmıyoruz. Sürekli karşılaÅŸtırmaların ve akran baskısının olduÄŸu bir dünyada kendimizi kabul etmek ve çocuklarımıza kendilerini kabul etmeyi öÄŸretmek önemlidir. BaÅŸlangıç olarak, kendimize “Ebeveyn olmadan önce insan olduÄŸumu kabul ediyorum” diye hatırlatmaya baÅŸlayabiliriz.
Dijital çaÄŸda ebeveynlik
Hayatımızın her anını iÅŸgal eden teknoloji, günümüz ebeveynlerinin karşılaÅŸtığı en büyük zorluklardan birisidir. Teknolojinin baÅŸlangıçtaki amacı insanları birbirine yaklaÅŸtırmak olsa da, giderek birbirinden uzaklaÅŸtırdığını söyleyebiliriz. Ebeveynler ve çocuklar arasındaki yüz yüze iletiÅŸim önemli ölçüde azaldı. Aile üyelerinin birbirleriyle konuÅŸmadan saatlerce telefon veya dizüstü bilgisayar başında vakit geçirmesi oldukça yaygın bir aile hayatı sahnesi. Teknoloji günlük yaÅŸamımızı çok fazla deÄŸiÅŸtirse de duygusal ihtiyaçlarımızın, özellikle de bir çocuÄŸun duygusal ihtiyaçlarının, doÄŸası gereÄŸi çok deÄŸiÅŸmediÄŸini belirtmek gerekir. Ebeveynlerin en çok zorlandığı konu olan teknoloji kullanımı hususunda ne söyleyebiliriz.
ÇocuÄŸunuz için de kendiniz için de kurallar belirleyin. Hayatı kolaylaÅŸtırmak için çocuklarınıza sınırlar koyun ama siz de onlara uyun. Aile bir ekip olarak çalıştığında ve kurallar herkes için geçerli olduÄŸunda, çocuklar kurallara daha çok uyuyor. Sadece bu da deÄŸil, herkes için zaman zaman bir dijital detoks yardımcı olabilir.
Benim ebeveynliÄŸim sizinkinden daha iyi
Her gün, e-postalar, tweet’ler, gönderiler, videolar ve benzeri aşırı bilgi yükü altında eziliyoruz. Bugünün ebeveynlerinin daha bilgili, daha eÄŸitimli ve aynı zamanda daha rekabetçi olmasına ÅŸaÅŸmamalı. Her ebeveynin belirli bir ebeveynlik tarzına uyması ve bir ÅŸekilde birbirini geçmeye çalışması gerektiÄŸi bilindik bir nakarattır. Bu durumda belirli bir ebeveynlik tarzını benimsemenin amacı, çocuÄŸu en iyi ÅŸekilde yetiÅŸtirmek mi, yoksa “en iyi ebeveyn” olmak mı diye düÅŸündürüyor?
Tıpkı çocuÄŸunuzu büyütmenin mükemmel bir yolu olmadığı gibi, “iyi ebeveyn” olmanın da tek bir tanımı yoktur. Ancak günümüzde toplum, ebeveynlerden her ÅŸeyde iyi olması gereken çok yönlü çocuklar yetiÅŸtirmesini beklemektedir. Birkaç nesil önce, ebeveynler çocuklarının yalnızca temel hayatta kalma ihtiyaçlarını (örneÄŸin yiyecek ve giyecek) karşılamak zorundaydı ve bu onlar “iyi ebeveyn” olmak için yeterliydi. Ancak senaryo bugün çok farklı! Peki, nasıl iyi bir ebeveyn olunur?
Muhtemelen, ebeveynlerin yaptığı en büyük hata, iÅŸ çocuk yetiÅŸtirmeye geldiÄŸinde, toplumsal beklentilerin iç ebeveynlik seslerini bastırmasına izin vermektir. Ebeveynlik yolculuÄŸunun baÅŸlangıcında kiÅŸi kafası karışmış hissedebilir. Ancak çocuÄŸunuzla aranızdaki baÄŸ güçlendikçe, çocuÄŸunuzu en iyi sizin tanıdığınızı anlayacaksınız. Profesyonel yardım almak harika bir fikir ama kimse çocuÄŸunuzu sizden daha iyi tanıyamaz. Ebeveynlikle ilgili o kadar çok görüÅŸ ve inanç var ki, bugün bir ebeveyn çocuÄŸu için “en iyiyi” seçerken kafası karışabilir. Ama iyi haber ÅŸu ki, “en iyi”nin net bir tanımı yok. Arkadaşınızın ailesi için iÅŸe yarayan ÅŸey, sizin aileniz için iÅŸe yaramayabilir. Önemli olan artıları ve eksileri tartmak, ailece kararlar almak ve kararlarınızın sorumluluÄŸunu üstlenmektir. Sonuçta hepimiz bazı zamanlarda baÅŸarısız oluruz. BaÅŸarısız olmak, kendini affetmek ve bu baÅŸarısızlıktan ders çıkarmak çok insanidir. Hayatta olduÄŸu gibi ebeveynlikte de en deÄŸerli derslerden bazıları baÅŸarısızlıktan çıkarılabilir.
Bir Elin Nesi Var, Ä°ki Elin Sesi Var: Birlikte Ebeveynlik
Yukarıda bazılarına deÄŸindiÄŸimiz günümüz ebeveynlerini zorlayan yaÅŸam olayları ile baÅŸ etmenin en etkili yollarından biri ebeveynliÄŸi birlikte yürüttüÄŸümüz bir eÅŸimiz varsa ebeveynliÄŸi ortaklaÅŸa yürütmenin (birlikte ebeveynlik) yollarını aramaktan geçmektedir. Birlikte ebeveynlik kavramı hem annenin hem de babanın, çocuklarını büyütmek için uyumlu bir ÅŸekilde çalışmak zorunda olduklarını vurgulamaktadır. Ä°lk adım, eÅŸinizle birlikte ebeveynlik felsefenizi, ilkelerinizi, temel deÄŸerlerinizi belirlemektir. Bu ilkeler beslenme, uyuma zamanı, disiplin ve okulla ilgili konularda olabilir. Bu tür konularda ortak ebeveynle tartışmak ve her iki ebeveynin de hemfikir oldukları ilkelerin oluÅŸturulması ebeveynlik yolculuÄŸunu kolaylaÅŸtıracaktır. Belirli konularda fikir ayrılığına düÅŸüldüÄŸünde, konu üzerinde konuÅŸulup müzakere edilerek ortak deÄŸer ve inançlarınıza dayalı bir çözüm bulunabilir. Her bir ebeveynin farklı bir yürüyüÅŸü olabilir ama önemli olan aynı yöne yürümemiz gerektiÄŸini unutmamak gerekir.
Sonuç olarak ÅŸunu iyi anlamalıyız ki, bir ebeveyn olarak her ÅŸey üzerinde kontrol sahibi olamayız. ÇocuÄŸunuz sizden gelir ama aynı zamanda benzersiz bir kiÅŸiliÄŸe sahip yaÅŸayan, geliÅŸen bir bireydir. Kendinizi ve çocuklarınızı oldukları gibi kabul edin, kendinizi ve çocuÄŸunuzu baÅŸkalarıyla karşılaÅŸtırmayı bırakın. Teknolojinin hem olumlu hem de olumsuz sonuçları vardır. Bu nedenle, çocuklarınıza ve kendinize dengenin anahtar olduÄŸunu hatırlatmanız önemlidir. “Ekranlar kötü” demek artık iÅŸe yaramaz; çocuÄŸunuzla teknoloji kullanımı konusunda iletiÅŸim içinde olmanız gerekir. Son olarak, ebeveynliÄŸi paylaÅŸtığınız bir eÅŸiniz varsa en önemli ortak projeniz olan çocuk/çocuklarınız için birlikte birbirinizin ayağına basmadan aynı yolda yürümeyi deneyin.
Dosya Ä°ndir
