Ä°lk defa Herodotos, Kyme, Larisa, Neonteikhos, Temnos, Killa, Notion, Aigiroessa, Pitane, Aigai, Smyrna ve Gryneion ile birlikte on iki Aiol kenti arasında saydığı Myrina’nın bulunduÄŸu bölgenin yerleÅŸim açısından Ionia’ya göre daha elveriÅŸli ancak iklim bakımından elveriÅŸsiz olduÄŸunu belirtir.
Ksenophon, Hellenika adlı eserinde, Gorgion ve Gongylos adlı iki kardeÅŸin Thibron’a baÄŸlılık yemini ettiklerini, Gorgion’un Gambrion-Palaegambrion’un, Eretrialı Gongylos’un ise (Ä°.Ö. 399 yıllarında) Myrina ve Gryneion’un hükümdarı olduÄŸunu belirtir. Ayrıca Gongylos, daha önce Pers yönetimini benimsediÄŸi için bu kentlerin hediye olarak verildiÄŸini eklemektedir.
YaÅŸlı Plinius, Aiolis kentlerini sıraladığı 5. kitabının 32. bölümünde, Kyme kentinden sonra gelen Myrina’nın daha önceki isminin Sebastopolis olduÄŸunu, kentin 40 stadium uzağında Gryneion yerleÅŸiminin olduÄŸunu belirtmektedir.
Baltazzi, Myrina ve Gryneion’un Pergamon topraklarının sınırları içinde kaldığını düÅŸünmektedir. Reinach, Ä°stanbul Arkeoloji Müzesi’ndeki bir Apollon heykelini deÄŸerlendirdiÄŸi 1896 yılındaki yayınında Gryneion Apollon Tapınağı’ndan bahsetmektedir.
Bean, Attika - Delos BirliÄŸi’ndeki kentin bir talent ödediÄŸini, Ä°.S. 17 yılında bir deprem sonucunda Tiberius’un kente yardım yaptığını ve kentin adının Sebastepolis olarak deÄŸiÅŸtiÄŸini ancak sonra tekrar Myrina olarak anıldığına deÄŸinmektedir. AraÅŸtırmacı, kentin hemen kuzeyinde bulunan Gryneion’un zamanla bağımsızlığını yitirip Myrina’ya baÄŸlandığını, kentin Gryneion’da bulunan Apollon kutsal alanı nedeniyle önemli olduÄŸunu belirtmektedir. Ä°.S. 106 yılında geçirdiÄŸi deprem sonrası Hristiyanlığın yükseliÅŸiyle birlikte kentin kutsal yerlerinin önemini kaybettiÄŸini aktarmaktadır.
1979 yılı Kyme kurtarma kazısı kapsamında, Myrina ve Gryneion antik kentlerine deÄŸinilmektedir. Lagona, 1982 yılındaki Anadolu’nun Batı kıyısının topografisi ve Kyme kazı kampanyası baÅŸlıklı çalışma kapsamında Larissa, Myrina ve Gryneion antik kentlerinde topografik araÅŸtırmalar yürütmüÅŸtür. Özellikle Bean’in yayınlarından yola çıkılarak kentin daha önce tanımlanmayan bölümlerinde araÅŸtırmalar gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Liman ve bu yapıyla baÄŸlantılı uzun bir dalgakıran ve yuvarlak bir kule tespit edilmiÅŸtir. Yüzey araÅŸtırmalarında seramik parçaları, bronz bir yüzük ve fırınlanmış seramik parçalarına rastlanmıştır.
Malay, 1983 yılında yayınlanan Kyme’de bulunan üç yeni dekret adlı yayınında yazıtlardan yola çıkarak Kyme’de bir Homonia tapınağı olduÄŸunu belirtir. AraÅŸtırmacı bu görüÅŸten yola çıkarak tapınağın vatandaÅŸlar, Roma ya da komÅŸu bir kent ile Kyme arasındaki dostluÄŸu pekiÅŸtirmek için kurulmuÅŸ olabileceÄŸini belirtir. Bunun dışında Kyme ve Myrina arasında ortak bir Homonia parasının olduÄŸunu bu nedenle Homonia Tapınağı’nın Kyme ve Myrina arasındaki dostluk ve kardeÅŸlik duygularını pekiÅŸtirmek için yapılmış olabileceÄŸini belirtir. Aynı yayındaki üçüncü yazıtta bahsedilen Arkhippe'nin ÅŸehre bağışladığı tarlaların Akhaia Bölgesi’nde (Khoros Akhaios) olduklarından hareketle Myrina ve Gryneion arasındaki Akhaion Limen’dan söz edildiÄŸi belirtilmektedir.
2001 yılında ise Erkanal ve Ä°ren tarafından Myrina’nın çevresindeki Hatundere Köyü çevresi, Musabey Köyü, Menemen ve Sakaltepe'de yüzey araÅŸtırmaları gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. 2001 - 2003 yılları arasında aynı araÅŸtırmacılar tarafından kuzey Ä°zmir – Menemen araÅŸtırmaları kapsamında diÄŸer merkezlerle birlikte Myrina ve Gryneion’u da kapsayan Güney Aiolis bölgesi yüzey araÅŸtırmalarına devam edilmiÅŸtir.
Tuna Nörling, Batı Anadolu’da Attika siyah figür seramiÄŸinin yayılımı adlı çalışmasında, Aiolis Bölgesi örnekleri arasında Myrina ve Gryneion buluntularından bahsetmektedir. AraÅŸtırmacı, Aiolis ve Lesbos'ta Ä°.Ö. 600-450 tarihleri arasına tarihlenen seramiklerin birçoÄŸunun Ä°.Ö. 575 – 525 arasından olduÄŸunu ve yüzyılın sonuna doÄŸru eserlerin miktarında azalma olduÄŸunu belirtir.
Foça tarafından 2011 yılında tamamlanan AliaÄŸa ilçesi sınırlarındaki Kendirci mevkii, Ä°DÇ liman kurtarma kazısında ortaya çıkarılan bir grup mezar incelenmiÅŸtir. AraÅŸtırmacı, Ä°.Ö. 8. yüzyılın baÅŸlarında Anadolu kıyıları ile AliaÄŸa Körfezi çevresinde Aiolis Bölgesi’ne ait on iki kent devletinin konfederasyon oluÅŸturacak ÅŸekilde birleÅŸtiÄŸini ve bu birliÄŸin dini birleÅŸim ya da ortak kutsal alanının Gryneion’daki Apollon kutsal alanı olduÄŸunu belirtir.
2011 yılında Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü öÄŸretim üyesi Prof. Dr. Nurettin Öztürk tarafından Myrina ve Gryneion antik kentlerinde yüzey araÅŸtırmalarına baÅŸlanmıştır.
TemaÅŸalık Burnu üzerinde, bir tapınaÄŸa ait kalıntılar, sur duvarları, nekropol alanı, teraslar ve atölyeler gibi antik çaÄŸa ait çeÅŸitli kalıntılar yer almaktadır. Yarımadanın kuzey batısında yer alan yaklaşık 100 x 100 m. boyutlarındaki dörtgen formlu alanda sütun tamburlarıyla birlikte çeÅŸitli formda duvar kalıntılarına rastlanmış ve bu alanın bir tapınaÄŸa ait olabileceÄŸi düÅŸünülmüÅŸtür. Bunun üzerine alanda yapılan çalışmalarda buranın antik yazarlarda bahsedilen Apollon kutsal alanı olabileceÄŸi üzerinde durulmuÅŸtur.
Gryneion’daki Apollon Tapınağı hakkındaki ilk bilgileri antik çaÄŸ yazarları vermektedir. Strabon, Akhaların Limanı’ndan sonra Grynion kasabasında Apollon’a ait bir kutsal alan, eski bir kehanet mekânı ve beyaz taÅŸtan çok deÄŸerli bir tapınak bulunduÄŸunu, Akhaların Limanı’ndan kırk stadion uzaklıkta olduÄŸunu belirtir. M.S. 2. yüzyılda yaÅŸamış olan seyyah ve coÄŸrafyacı Pausanias, Gryneion’da keten yetiÅŸtirildiÄŸinden ve buradaki meyve vermese de kokulu aÄŸaçlardan oluÅŸturulmuÅŸ çok güzel bir korudan ve bu korunun Apollon’un en güzel korusu olduÄŸundan bahseder. YaÅŸlı Plinius, daha önceleri ada ÅŸeklinde olan Gryneion’un daha sonra kara ile birleÅŸtiÄŸini ve sadece limanlarının kaldığını bildirmektedir. Aynı antik yazar, Myrina ve Gryneion kıyılarında yer alan istiridyelerden ve onların faydalarından bahsetmektedir. Ä°.S. 6. yüzyılda yaÅŸamış olan Stephanus Byzantinus, Gryneion’un Myrina’nın kasabası olduÄŸunu, orada hem Apollon’a ait bir kutsal alan hem de eski bir kehanet mekânı, hem de beyaz taÅŸtan çok deÄŸerli bir tapınak olduÄŸunu ve içerisinde ibadet edildiÄŸini belirtir.
Antik çaÄŸ yazarları dışında Myrina basımlı sikkeler üzerinde de en çok karşımıza çıkan tanrı Apollon’dur. Ä°.Ö. 160-140 arasına tarihlenen Myrina basımlı bronz sikkelerin ön yüzünde genellikle saÄŸa dönük çelenkli Apollon başı, arka yüzde ise ayakta ve saÄŸa dönük Apollon Grynios, sol elinde defne dalı, saÄŸ elinde phiale taşımaktadır.
Hellenistik Dönem örnekleri dışında Roma Ä°mparatorluk Dönemi’nde de Apollon sikkeler üzerinde en çok karşımıza çıkan tanrıdır. Marcus Aurelius Dönemi’ne tarihlenen Myrina basımı bir sikkenin ön yüzünde saÄŸa, sakallı imparator başı verilirken arka yüzde ayakta, himation giyimli, saÄŸ elinde patera, sol elinde ise defne dalı tutan Gryneion Apollon’u betimlenmiÅŸtir.
Ä°.S. 193-211 yılları arasında Septimus Severus ve Julia Domna dönemlerine tarihlenen Myrina basımlı bronz bir sikkenin arka yüzünde bir tapınağın ön cephesi betimlenmiÅŸtir. Buradaki betimlemede, alınlıklı ve cephesinde altı adet sütunu bulunan (hexastyle) tapınağın ortasında ayakta ve himation giyimli olan Gryneion Apollonu, saÄŸ elinde patera, sol elinde ise defne dalı ile birlikte betimlenmiÅŸtir.
1992 yılında, Gryneion’da, Ä°zmir Arkeoloji Müzesi Müdürü T. Özkan tarafından kurtarma kazısı gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. AraÅŸtırmacı, litaratüre deÄŸindikten sonra yarım ada üzerinde Apollon Tapınağı’nın olması gereken yerde Çıfıt Kalesi olarak adlandırılan geç dönem yapısının kalıntılarının bulunduÄŸunu belirtir.
Gryneion Apollon Tapınağı ve korusu hakkındaki en önemli ve kapsamlı çalışma, E. DoÄŸer ve H. Ortaç tarafından ele alınan, “Osmanlı Dönemi’nde Güzelhisar-ı Menemen Kazası Tahrirlerinden (15.-17. Yüzyıllar) Hareketle Apollon Gryneion Kutsal Korusu’nun Sınırları Üzerine Yeni Veriler” adlı makaledir. Myrina ve Gryneion Arkeolojik Yüzey AraÅŸtırmaları 2. cildi kapsamında 2018 yılında yayınlanması planlanan çalışmada antik kaynaklar tarafından aktarılan veriler ve diÄŸer bilgiler detaylı olarak sunulmuÅŸtur.
