AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ
DENEY HAYVANLARI ÜRETİM VE DENEYSEL ARAŞTIRMA LABORATUVARI
(ADÜTF-DEHAL) YÖNERGESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönergenin amacı; Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesine bağlı olarak kurulan Deney Hayvanları Üretim ve Deneysel Araştırma Laboratuvarı (ADÜTF-DEHAL)’nın amaçlarına, faaliyet alanlarına, ilgili kurulların görevlerine ve işleyişine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönerge; Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesine bağlı olarak kurulan Deney Hayvanları Üretim ve Deneysel Araştırma Laboratuvarı (ADÜTF-DEHAL)’nın amaçlarına, faaliyet alanlarına, organlarına, organlarının görevlerine ve işleyişine ilişkin hükümleri kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönerge; 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönergede geçen;
a) Araştırıcı: Denemenin fiilen uygulanmasından sorumlu olan ve deney hayvanları üzerinde uygulama yapma yetkisine sahip olan kişiyi,
b) Araştırma: Bilimsel bilgi elde etmek amacı ile deney hayvanları üzerinde yürütülecek her türlü çalışmayı,
c) Deney hayvanı: Bilimsel araştırma, eğitim, deney, kontrol ve test amacıyla kullanılan her türlü omurgalı hayvanı,
ç) Deney materyali: Canlı omurgalı hayvanlar dışında kullanılacak hayvan kaynaklı her türlü organ, doku ve hücre materyalini,
d) Diğer personel: Birimde görevlendirilecek sekreter, güvenlik görevlisi, hayvan bakıcısı ve genel temizlik görevlilerini,
e) Laboratuvar (ADÜTF-DEHAL): Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Deney Hayvanları Üretim ve Deneysel Araştırma Laboratuvarını,
f) Müdür: Laboratuvarın Müdürünü,
g) Proje: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (ADÜ-HADYEK) tarafından onaylanmış bilimsel projeleri,
ğ) Proje yürütücüsü: Bir araştırmanın bilimsel, etik, teknik, idari, mali ve hukuki her türlü sorumluluğunu taşıyan araştırmacıyı,
h) Dekan: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanını,
ı) Sorumlu yönetici: 13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ş) bendinde tanımlanan veteriner hekimi,
i) Teknik personel: Laboratuvarda teknik hizmetlerde görevlendirilecek ilgili kişileri,
j) Uygulama: Deney hayvanları üzerinde yapılacak eğitim ve araştırma amaçlı bilimsel girişimleri,
k) Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi,
l) Veteriner sağlık teknikeri/teknisyeni: Deney hayvanları üretim ve deneysel araştırma laboratuvarında çalışan veteriner sağlık teknikeri/teknisyenini,
m) Yerel Etik Kurul: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulunu (ADÜ-HADYEK),
n) Yönetim Kurulu: Laboratuvarın Yönetim Kurulunu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Laboratuvarın Amacı ve Faaliyet Alanları
Laboratuvarın amacı
MADDE 5 – (1) Laboratuvarın amacı; deney hayvanları kullanılarak gerçekleştirilecek deneysel araştırmaların sağlıklı bir şekilde ve etik kurallar çerçevesinde yürütülebilmesi için gerekli altyapının oluşturulması, uluslararası standartlarda deney hayvanı üretiminin ve bakımının yapılması, deneysel araştırmalar için temel laboratuvar gereksinimlerinin ve teknik koşulların sağlanmasıdır.
Laboratuvarın faaliyet alanları
MADDE 6 – (1) Laboratuvar amacına ulaşabilmek için aşağıdaki faaliyetleri gerçekleştirir:
a) Deney hayvanlarının kullanıldığı her türlü bilimsel, teknik araştırma ve uygulamaları teşvik etmek, desteklemek, bunlardan resmi ve özel kuruluşlar ile diğer ilgililerin yararlanmasını sağlamak, bu kuruluşların talebi üzerine kendi alanına giren konularda danışmanlık hizmeti sağlamak.
b) Laboratuvarda deney hayvanları üzerinde yürütülecek her türlü araştırma ve uygulamanın, etik kurallara uygun bir şekilde hayvan refahı ve hayvan haklarına riayet edilerek yürütülmesi için gerekli altyapıyı kurmak, geliştirmek ve çalıştırmak.
c) Eğitim, araştırma ve uygulama faaliyetlerinde ihtiyaç duyulan deney hayvanlarının yürürlükteki mevzuata ve uluslararası standartlara uygun olarak üretilmesi, yetiştirilmesi, bakımı ve beslenmesini sağlayacak altyapıyı sağlamak.
ç) Deney hayvanları üzerinde gerçekleştirilen deneylerden elde edilen verilerin bilim dünyasıyla paylaşılmasını teşvik etmek ve desteklemek, konusu ile ilgili yayınlar yapmak ve bilimsel yayınları takip etmek.
d) Laboratuvarda yürütülmesi kararlaştırılan projeler için gerekli malzemelerin teminini sağlamak.
e) Kaynakların doğru kullanımını sağlamak amacı ile araştırma birimleri arasında koordinasyonu sağlamak, araştırmacıların farklı laboratuvarlardan yararlanabilmelerine imkân vermek.
f) Deneysel cerrahi uygulamaları için gerekli laboratuvar alanı ve şartlarını sağlamak.
g) Araştırmalarda hayvan kullanımını ve bakımını evrensel etik ilkeler çerçevesinde yürütmek.
ğ) Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu ile işbirliği yapmak, gerektiğinde Laboratuvarda yürütülecek çalışmaları birlikte denetlemek.
h) Laboratuvarın kuruluş amacına ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun diğer çalışmaları yapmak.
ı) Laboratuvarın amacına ve ilgili mevzuata uygun diğer çalışmaları yapmak.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Laboratuvarın Yönetim Organları ve Görevleri
Laboratuvarın yönetim organları
MADDE 7 – (1) Laboratuvarın yönetim organları şunlardır:
a) Müdür.
b) Yönetim Kurulu.
c) Sorumlu Yönetici (Veteriner hekim).
Müdür
MADDE 8 – (1) Müdür, Dekan tarafından Laboratuvarın amaçları doğrultusunda araştırma, uygulama ve eğitim deneyimi bulunan Tıp Fakültesinin tam zamanlı öğretim üyeleri arasından seçilerek üç yıl için görevlendirilir. Süresi biten Müdür tekrar görevlendirilebileceği gibi görev süresi dolmadan aynı usulle görevden alınabilir.
(2) Müdürün önerisi ile Müdüre çalışmalarında yardımcı olmak üzere Laboratuvarın faaliyet alanı ile ilgili Tıp Fakültesinde görevli öğretim elemanları arasından bir kişi üç yıl için Dekan tarafından müdür yardımcısı olarak görevlendirilir. Dekan gerektiğinde aynı usulle müdür yardımcısını değiştirebilir.
(3) Müdür, görevi başında bulunmadığı zamanlarda müdür yardımcısını vekil olarak bırakır. Vekâlet altı aydan fazla sürerse yeni Müdür görevlendirilir. Müdürün görevi sona erdiğinde yardımcısının da görevi sona erer.
Müdürün görevleri
MADDE 9 – (1) Müdür; Laboratuvarın amaçları doğrultusundaki çalışmaların düzenli bir şekilde yürütülmesinden, Laboratuvarın tüm etkinliklerinin gözetim ve denetiminden ve bu konularda gerekli önlemlerin alınmasından Dekana karşı sorumludur.
(2) Müdürün görevleri şunlardır:
a) Bu Yönerge hükümleri ve Yönetim Kurulu tarafından belirlenen ilkeler doğrultusunda Laboratuvarın genel çalışma düzenini, bilimsel ve idari işlerinin yürütülmesini sağlamak.
b) Yönetim Kurulunu toplantıya çağırmak, gündemi hazırlamak, toplantıya başkanlık etmek ve alınan kararları uygulamak.
c) Laboratuvarda çalışan personelin görev dağılımını ve çalışma esaslarını belirlemek ve denetlemek.
ç) Laboratuvarda yürütülen çalışmaların Laboratuvarın işleyiş kurallarına, deney hayvanlarında yapılan işlemlerin etik kurallara uygunluğunu takip etmek, denetlemek ve çalışanları bu konuda yönlendirmek.
d) Laboratuvarda yürütülmesi planlanan projeleri, Laboratuvarın olanakları açısından değerlendirmek ve onay vermek.
e) Laboratuvara gelen, üretilen, satılan, deneyde kullanılan, ölen veya nakledilen hayvanların; türü, ırkı, cinsi, geliş, doğum, ölüm, satış ve nakil tarihleri, uygulanan işlemler, satın almak veya kullanmak amacı ile başvuran araştırıcıların isim ve adresleri ile hayvanların akıbetlerinin kayıtlarının tutulmasını sağlamak.
f) Laboratuvarın ihtiyaçlarının belirlenmesi ve karşılanması için gerekli girişimlerde bulunmak.
g) Başka üniversiteler ile özel ve tüzel kişilerin hayvan satın alma isteklerini incelemek ve Laboratuvarın olanakları ölçüsünde karşılamak.
ğ) Araştırmacıların Laboratuvar imkânlarından yararlanabilmesi için gerekli plan ve düzenlemeleri yapmak.
h) Her takvim yılının bitimini takip eden Ocak ayında, o yıl içinde Laboratuvarda gerçekleştirilen araştırmalarda kullanılan deney hayvanlarının türleri, sayıları ve bu hayvanların kullanım amaçlarını içeren yılsonu deney hayvanları faaliyet raporunun Yönetim Kurulu onayı ile ilgili birimlere sunulmasını sağlamak.
ı) ADÜ-HADYEK ile işbirliğini yürütmek.
i) Laboratuvarın eğitim, araştırma ve uygulama faaliyetleri hakkında yıllık faaliyet raporu hazırlamak ve Yönetim Kurulunun görüşünü alarak Dekana sunmak.
j) Laboratuvarda çalışan veteriner hekimler ve teknik personelin görev paylaşımını ve çalışma düzenini belirlemek ve denetlemek.
k) Laboratuvarda çalışan personele yönelik hizmet içi eğitimler düzenlemek, araştırmacıların hizmetine sunulan Laboratuvar olanaklarının, başvuru sırası dikkate alınarak eşit şekilde kullanılabilmesi için gerekli plan ve düzenlemeleri yapmak.
l) Laboratuvara gelen veya üretilen, satılan, deneyde kullanılan, karantinada tutulan, ölen, nakledilen hayvanların; türü, ırkı, cinsi, geliş, doğum, ölüm, satış, nakil tarihleri, uygulanan işlemler, satın almak veya kullanmak amacı ile başvuran şahsın isim ve adresi ile hayvanların akıbetlerinin kayıtlarının tutulmasını sağlamak.
m) Denetim defterini muhafaza etmek, istenildiği takdirde bilgi ve belgeleri yetkililere göstermek.
n) Laboratuvarın çalışma plan ve programı ile acil eylem planını hazırlamak.
o) Laboratuvarın her türlü ihtiyacının belirlenmesi ve bunların karşılanması için gerekli girişimlerde bulunmak.
ö) Projelerin izin verilmiş prosedüre uygun olarak yapılmasını ve prosedürlere uyulmaması durumunda gerekli önlemlerin alınmasını ve kayda geçirilmesini, durumun ADÜ-HADYEK’e ve gerektiğinde ilgili Bakanlığa bildirilmesini sağlamak.
p) Deneyler sonucunda ortaya çıkan, çevre ve sağlığa zararlı olan tüm tıbbi ve biyolojik atıkların imhasının sağlanması için gerekli girişimlerde bulunmak ve tedbir almak.
r) Laboratuvar bünyesinde yürütülecek olan kurs, seminer, kongre ve sempozyum gibi bilimsel toplantıları planlamak, düzenlemek ve yürütmek.
Yönetim Kurulu
MADDE 10 – (1) Yönetim Kurulu; Müdür, müdür yardımcısı ve Tıp Fakültesi öğretim üyeleri arasından Müdürün önerisi ile Dekan tarafından görevlendirilecek üç üye olmak üzere toplam beş kişiden oluşur. Yönetim Kurulu üye seçiminde hayvan deneyleri konusunda deneyimli öğretim üyeleri öncelikli tercih edilir. Üyelik süresi üç yıldır. Süresi dolmadan boşalan üyelik için veya Üniversite dışında altı aydan uzun süreli görevlendirilenlerin yerine kalan süre için Dekan aynı usul ile yeni üye görevlendirir. Üyelik süresi sona eren Yönetim Kurulu üyeleri aynı usulle yeniden görevlendirilebilirler.
(2) Yönetim Kurulu; Müdürün çağrısı üzerine, yılda en az iki defa olağan, Müdürün yazılı talebi üzerine ise olağanüstü toplanır. Geçerli mazereti olmaksızın üç kez üst üste Yönetim Kurulu toplantısına katılmayanların Yönetim Kurulu üyeliği son bulur. Boşalan üyelik için Dekan aynı usul ile bir ay içinde yeni üye görevlendirir.
(3) Yönetim Kurulunda tüm kararlar oy çokluğu ile alınır, çekimser oy kullanılmaz. Eşitlik olması durumunda Başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır.
Yönetim Kurulunun görevleri
MADDE 11 – (1) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:
a) Laboratuvar tarafından yürütülecek faaliyetlere ilişkin çalışma esaslarını belirlemek.
b) Laboratuvarın amacına uygun olarak çalışması, gelişmesi ve hizmetlerin aksamadan yürütülmesi için gerekli kararları almak, gerektiğinde yürütülen çalışmaları denetlemek.
c) Laboratuvarda yürütülecek kurs, seminer ve benzeri faaliyetleri yürütmek.
ç) Laboratuvarı ilgilendiren konularda, yetkili organlarda görüşülmek üzere Dekanlığa önerilerde bulunmak.
d) Laboratuvarda üretilecek veya üretimden kaldırılacak hayvan türlerini belirlemek.
e) Laboratuvarın yıllık faaliyet raporlarını görüşmek ve karara bağlamak.
f) Müdürün belirleyeceği diğer konuları görüşerek karara bağlamak.
g) Bilimsel araştırma projeleri koordinasyon birimi tarafından desteklenen projeler ile yerel, ulusal ve uluslararası kuruluşlarca desteklenen projelerin Laboratuvarda çalışılmasına imkân ve destek sağlamak.
ğ) Laboratuvarın kuruluş amaçlarının gerçekleştirilmesi ve uygulanmasında Müdüre yardımcı olmak.
h) Deney hayvanlarının yetiştirilebileceği gerekli barınma ve beslenme koşullarını oluşturmak, ideal çalışma ortamını sağlamak ve Laboratuvarın personel, araç, gereç, deney hayvanı ve diğer gereksinimlerini belirlemek ve bunların karşılanması için gerekli girişimlerde bulunmak.
ı) Laboratuvarda yürütülen deneysel araştırmaları denetlemek ve bu konuda ADÜ-HADYEK ile işbirliği yapmak.
i) ADÜ-HADYEK tarafından düzenlenecek deney hayvanları ve araştırmalarla ilgili kurs ve seminerlere destek sağlamak.
j) Her takvim yılının bitimini izleyen ay içinde Laboratuvarın faaliyet, yatırım, gelir ve harcamalarına ilişkin bir rapor hazırlayarak Müdürün onayı ile Dekana sunmak.
Sorumlu Yönetici (Veteriner hekim) ve görevleri
MADDE 12 – (1) Sorumlu Yönetici, Müdüre bağlı olarak ve onun denetiminde çalışır.
(2) Sorumlu Yöneticinin görevleri şunlardır:
a) Laboratuvar hayvanlarının üretim ve bakımını sağlamak, kontrol etmek ve düzenlemek.
b) Laboratuvar hayvanlarında yapılan işlemlerin etik kurallara uygunluğunu takip etmek ve araştırıcıları bu konuda bilinçlendirmek.
c) Araştırmalar sırasında danışman veteriner hekimlik görevi yapmak.
ç) Laboratuvar dâhilinde kullanılan laboratuvar hayvanlarının kaydını tutmak.
d) Laboratuvar dâhilinde kullanılan sarf malzemelerinin kaydını tutmak.
e) Laboratuvardaki demirbaş malzeme ve cihazların korunma ve bakımının sağlanmasını kontrol etmek.
f) Projelerle ilgili bilgileri, kayıtları ve Müdürün Laboratuvar dâhilinde uygun gördüğü verileri bilgisayar ortamına taşımak ve Müdüre rapor vermek.
g) Projelerde kullanılan laboratuvar hayvanlarının hafta sonu bakımları ve resmi tatil günleri için Müdürün uygun göreceği şekilde planlama yapmak.
ğ) Müdürü çalışmalar, işleyiş ve aksaklıklar konusunda bilgilendirmek.
h) Üretilen hayvanların sağlığını ve tür özelliklerinin saflığını korumak.
ı) Laboratuvar bünyesindeki hayvanlara yönelik koruyucu hekimlik faaliyetlerinde bulunmak.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Laboratuvardan Yararlanma Koşulları
Laboratuvardan yararlanma koşulları
MADDE 13 – (1) Laboratuvardan yararlanma koşulları şunlardır:
a) Laboratuvardan öncelikli olarak Üniversitenin akademik personelinin yürütücülüğünü yaptığı araştırma projeleri ve tez çalışmaları için yapılan talepler karşılanır.
b) Laboratuvardan deney hayvanı talebi, deney hayvanı talep formu doldurularak, etik kurul müracaat formu ve etik kurul kabul yazısı ekinde Müdürlüğe yapılır.
c) Kurallara uygun olarak yapılan deney hayvanı talebi Yönetim Kurulu tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.
ç) Çalışılacak laboratuvar hayvanları öncelikle Laboratuvardan sağlanır. Laboratuvarda proje içeriğine uygun yeterli sayıda veya türde laboratuvar hayvanı bulunmaması halinde, Müdürün bilgisi ve onayı dâhilinde standartlara uygun belirli merkezlerden araştırıcı tarafından laboratuvar hayvanı sağlanabilir. Diğer merkezlerden sağlanan laboratuvar hayvanları öncelikle karantinaya alınırlar ve gerekli kontrollerden sonra kullanılabilirler.
d) Araştırmacılar deney hayvanları etik kurulunca belirlenen esaslara uymak zorundadır.
e) Araştırma başvurularında, araştırmacıların kişisel beyanı esastır. Müracaat formlarında ve/veya çalışmalarla ilgili her türlü beyanda verilen bilgilere ilişkin her türlü yasal ve etik yükümlülük araştırıcıya aittir.
f) Laboratuvar bünyesinde yürütülecek tüm hayvan deneyleri, hayvan deneyleri yerel etik kurulu tarafından düzenlenmiş kurstan sertifika almış ya da denkliği kurulca kabul edilmiş sertifikalara sahip araştırıcılar tarafından yürütülür.
g) Araştırmacılar, çalışmalarında bilimsel araştırmaların temel kuralları olarak kabul edilen zarar vermeme, saygılı olma, şeffaflık, dürüstlük ve gizlilik ilkelerine uyacaklarını peşinen kabul etmiş sayılırlar.
ğ) Araştırmacılar, çalışmalarının her aşamasında Laboratuvar yetkililerinin denetimine açık olduklarını kabul etmiş sayılırlar.
h) Proje onay tarihinden itibaren altı ay içerisinde proje sorumlusu veya araştırıcılar tarafından takibi yapılmayan veya çalışma randevusuna uyulmayan projeler Müdür tarafından iptal edilebilir.
ı) Araştırma yürütücüsü Laboratuvarda yürütülen ve tamamlanan araştırmalar ile ilgili olarak yapılan yayın ve bilimsel raporlarda Laboratuvarın açık adını belirtmek, yayın ya da bilimsel raporun bir örneğini altı ay içinde Laboratuvara iletmek zorundadır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Araştırmacıların sorumlulukları ve çalışma koşulları
MADDE 14 – (1) Laboratuvar olanaklarından, Üniversite bünyesinde bulunan tüm akademik birimlerden araştırıcılar yararlanabilir. Araştırmacıların Laboratuvarda yürütecekleri tüm çalışmalarda uymaları gereken hususlar Yönetim Kurulunca belirlenir.
(2) Çalışılacak laboratuvar hayvanları öncelikle Laboratuvardan sağlanır. Laboratuvarda proje içeriğine uygun yeterli sayıda veya türde laboratuvar hayvanı bulunmaması halinde, Müdürün bilgisi ve onayı dahilinde standartlara uygun belirli merkezlerden araştırıcı tarafından laboratuvar hayvanı sağlanabilir. Diğer merkezlerden sağlanan laboratuvar hayvanları öncelikle karantinaya alınırlar ve gerekli kontrollerden sonra hayvan barındırma bölümüne kabul edilebilir ve kullanılabilirler.
(3) Araştırmacılar Deney Hayvanları Etik Kurulunca belirlenen esaslara uymak zorundadır.
Personel ihtiyacı
MADDE 15 – (1) Deney Hayvanları Üretim ve Deneysel Araştırma Laboratuvarının akademik, teknik ve idari personel ihtiyacı 2547 sayılı Kanunun 16 ıncı maddesine göre Dekan tarafından görevlendirilecek personel tarafından karşılanır.
Demirbaşlar
MADDE 16 – (1) Deney hayvanlarının üretim ve bakımı için gerekli her türlü malzeme, alet, donanım ve demirbaş Laboratuvarın malıdır. Laboratuvar envanterine kaydedilen demirbaşların kullanım önceliği proje bitimine kadar yürütücüye aittir.
Hüküm bulunmayan haller
MADDE 17 – (1) Bu Yönergenin hüküm bulunmayan hallerde ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
Yürürlük
MADDE 18 – (1) Bu Yönerge Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Senatosu Kararı ile kabul edildikten sonra yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 19 –(1) Bu Yönerge hükümlerini Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı yürütür.
