Mizaç Temelli Müdahale Programı

Mizacı Anlamak

Benden Ä°çeri Bir Ben: MÄ°ZAÇ

Ä°nsan 7'sinde neyse 70'inde de odur,

Can çıkar huy çıkmaz.

Fıtratım böyle...      cümleleri size ne çaÄŸrıştırmaktadır?

MÄ°ZAÇ

Mizaç “yaÅŸamın ilk evrelerinde kendini gösteren ve göreli olarak yaÅŸam boyu farklı ortamlarda tutarlılık gösteren davranış eÄŸilimlerinde biyolojik temelli bireysel farklılıklar” olarak ifade edilir. Mizacın biyolojik kökeni hayat boyunca sabit kalmayarak, geliÅŸimsel olaylar ve çevrenin etkisiyle çeÅŸitlilik gösterip deÄŸiÅŸebilir. Bu süreçte birey- çevre iliÅŸkisi oldukça önemlidir  ve bireyler genellikle kendi çevrelerini seçebilmektedir. ÖrneÄŸin, hareketli bir kiÅŸi hızlı ve yüksek enerjili bir ortamda bulunmayı tercih ederken, sosyal bir kiÅŸi daha çok insanlarla birlikte olan etkinlikleri tercih etmektedir. Duygusal bir insan ise kendisine sıkıntı verecek ortamlardan uzaklaşır. Hareketli bir kiÅŸi ortamın temposunu daha da artırabilir, sosyal bir kiÅŸi ortamın etkileÅŸimini arttırabilir, duygusal bir kiÅŸi ortamın gerginlikle yüklü olmasına neden olabilir. ÖrneÄŸin sosyal bir çocuk arkadaÅŸlarıyla birlikte oynanmasına izin verildiÄŸinde kendisini rahatlamış, yalnız oynamaya zorlandığında ise kendisini engellenmiÅŸ hissedecektir. Hareketli bir çocuk hızlı oyunlarda daha rahat olacak fakat sabit durması gereken daha yavaÅŸ tempolu oyunlar oynanması istendiÄŸinde rahatsız olacak, engellenmiÅŸ hissedecektir. ÇocuÄŸun mizacı ile ebeveyn/öÄŸretmen davranışları arasındaki uyumlu eÅŸleÅŸme, mutlu ebeveyn/öÄŸretmen çocuk iliÅŸkisini de beraberinde getirecektir. Mizaç çevre iliÅŸkisi, çevrenin imkanları, beklentileri ve talepleri çocuÄŸun mizacıyla ve diÄŸer özellikleri ile uyumlu olduÄŸunda bu uyumun ebeveyn/öÄŸretmen çocuk iliÅŸkisini de olumlu yönde etkileyecektir. Mizaç olgunlaÅŸma geçiÅŸlerindeki deÄŸiÅŸimle birlikte görece sabit kalır. Mizaç bir çevre içinde görülmekte ve mizacın davranışsal ifadesi, bu çevre tarafından saÄŸlanan uyarılma ve düzenleme derecesinden etkilenmektedir.

 

Mizacı neden bilmeliyim?

ÇocuÄŸunuzu/öÄŸrencinizinn mizacını bilmek sizin daha iyi tepkiler vermenizi saÄŸlar ve çocuklarınız/öÄŸrencieriniz kendini daha iyi hisseder.

Mizaç Türleri ve Özellikleri

I.                   Hareketli Mizaca Sahip Çocuklar Nasıldır?

Her birey kendine has mizaç özellikleri ile dünyaya gelir. Bazı çocuklar yerinde duramaz, kıpır kıpırdır, hatta ödev yaparken, yemek yerken ve televizyon seyrederken bile. Ya da bazı çocuklar daha sakin bir yaÅŸam stilini tercih eder. ÖrneÄŸin hareketli oyunlar yerine daha sakin oyunlar oynar, örneÄŸin bisiklet binmek yerine kitap okumayı tercih edebilir. Parkta oradan oraya koÅŸturmak yerine sakin sakin oyun oynayabilir.

Mizaç özellikleri her ne kadar doÄŸuÅŸtan gelen özellikler olsa ve aynı zamanda deÄŸiÅŸime dirençli olsa da anne babaların ve öÄŸretmenlerin kazanması gereken bazı teknikler ve beceriler çocuÄŸun mizacı ne olursa olsun onun olumlu kullanımını güçlendirebilir.

 

Yüksek Hareketli Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   Hareketli mizaç profilindeki çocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin hareket etmeye gereksinimi vardır.

ü   Bu çocuklar bir ÅŸeyler yaparken çok heyecanlı olma eÄŸilimindedirler.

ü   Çok hareketli olma mutlak olarak iyi ya da kötü bir durum deÄŸildir ebeveynler ve öÄŸretmenler olarak bunun bilincinde olunmalıdır.

ü   Hareketli çocuklar ebeveynlerin ve öÄŸretmenlerin mizaç özelliklerine baÄŸlı olarak bulunduÄŸu ortama iyi uyum gösterirler ya da uyum saÄŸlamada bazı zorlanmalar yaÅŸayabilirler.

ü    ÖrneÄŸin, yüksek hareketlilik (aktivite) düzeyine sahip çocuklar atletizme çok yatkındır, bu mizaç özelliÄŸinin saÄŸladığı bir avantajdır.

ü   Bu çocuklar genellikle oturarak yapılan aktiviteler yerine daha hareket gerektiren genellikle rekabetçi etkinliklerde daha baÅŸarılı olurlar.

 

DüÅŸük Hareketli Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   Bu çocuklar ağır hareket ederler, çok hareket etmek yerine oturmayı tercih ederler ve çok hareket gerektirmeyen etkinlikleri tercih ederler.

ü   Çok aktif/ hareketli olmayan bu çocuklar yaptıkları iÅŸ/etkinliÄŸi tamamlamak için daha fazla zamana gereksinim duyarlar.

 

II.                   Tepkisel Mizaç ÖzelliÄŸine Sahip Çocuklar Nasıldır?

Tepkisellik çocuÄŸun çevresel uyaranlara nasıl tepki verdiÄŸi ve duygularını nasıl ifade ettiÄŸidir. Bazı çocuklar çevresinde olup bitenlere çok güçlü duygusal tepki verirken bazı çocuklar ise tüm bu olup bitenlere daha sakin tepki verirler. Bu durum çocukların mizaç özelliklerinin birbirinden farklı olduÄŸunun bir göstergesidir.

 

Yüksek Tepkisel Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   Bu çocuklar çevrelerindeki dünyaya yüksek sesle ve ÅŸiddetle yanıt verme eÄŸilimindedir.

ü   Bu tür çocuklar kızgın, üzgün ya da mutlu olduklarında duygularını çok yoÄŸun ve tutkulu bir ÅŸekilde yaÅŸarlar.

ü   Genellikle istedikleri bir ÅŸey hemen olsun ya da alınsın isterler.

ü   Bu tür çocuklar genellikle tepkilerinin yoÄŸunluÄŸunun çok farkında olmazlar.

ü   Tepkisel çocuklar duygularını çok yoÄŸun yaÅŸadıkları için genellikle ebeveynlerini ve öÄŸretmenlerini zorlayabilirler.

ü   Bu tür çocuklar rekabet gerektiren iÅŸlerde, sanat spor gibi alanlarda baÅŸarılı olabilir.

 

 

DüÅŸük Tepkisel Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   Bu çocuklar üzgün olduklarında, hayal kırıklığı yaÅŸadıklarında, istedikleri olmadığında çok az sızlanırlar ve hafif düzeyde sesini yükseltirler.

ü   Mutlu olduklarında ya da heyecanlandıklarında hafif ÅŸekilde gülümserler.

ü   Bazen bu çocukların duygularını anlamak zordur, çünkü duygularını açık ve yoÄŸun bir ÅŸekilde göstermezler.

ü   Tepkileri bazen yanlış yorumlanabilir. ÖrneÄŸin, bir hediye alındığında ya da verildiÄŸinde çok fazla heyecan ve memnuniyet duygusu göstermezler, sadece sakin bir ÅŸekilde teÅŸekkür edebilirler. Bu çocuÄŸun memnun olmadığı, mutlu olmadığı anlamına gelmez, sadece duygularını göstermede zorlanıyor olabilir. 

ü   Bu tür çocuklar da tepkisel/duygu yoÄŸunluÄŸu yüksek çocuklar kadar ebeveynlerinin ve öÄŸretmenlerinin rehberliÄŸine ve yardımına gereksinim duyarlar.

 

III.                   Sebatkar Mizaca Sahip Çocuklar Nasıldır?

ÇocuÄŸunuz ya da öÄŸrenciniz hayır cevabını hiç kabul etmiyor mu? Kafasında bir fikir var ve bunda çok ısrarcı mı? ya da  baÅŸladığı ÅŸeylerden çok çabuk/kolay mı vazgeçiyor? Çabuk sıkıldığı için etkinlikten etkinliÄŸe mi koÅŸuyor?

ü   Sebatkarlık çocuÄŸun bir etkinlik/görev (ödev) üzerinde ne kadar uzun zaman kalabildiÄŸidir.

ü   Bazı çocuklar çok sebatkardır, sanki etkinliÄŸe kilitlenmiÅŸ gibidirler. 

ü   Bu tür çocuklar yaptıkları iÅŸi bitirmeden bırakmazlar ve baÅŸka etkinliÄŸe geçmezler.

ü   Sebatkarlığı çok yüksek olan çocuklar etkinlikten sıkılsalar ya da etkinlik çok zor olsa bile onu yapmaya devam ederler.

ü   Bazı çocuklar da bir etkinlik üzerinde uzun süre odaklanamazlar. Bu çocuklar çabuk sıkılırlar ve kolayca vazgeçme eÄŸilimi gösterirler.

 

v   ÇocuÄŸun kendini bir ÅŸeye adaması, ona baÄŸlanması, bir etkinliÄŸi bitirene kadar onun üzerinde çalışması onun doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi mizaç özelliÄŸidir.

 

Yüksek Sebatkar Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   Sebatkar çocuklar iÅŸleri kendi istedikleri gibi ve kendi planlarına uygun ÅŸekilde yapma eÄŸilimindedirler.

ü   Bu çocuklar görüÅŸlere, davranışlara ve etkinliklere adeta kilitlenirler, bunlar üzerinde kolay kolay deÄŸiÅŸiklikler yapmazlar.

ü   Özellikle hoÅŸlandıkları bir ÅŸey yapıyorlarsa siz onu bırakmasını istediÄŸinizde bırakmak istemezler.

ü   Ä°steklerinde ısrarcı olma, yalvarma gibi yollara baÅŸvurur. Bir ÅŸey yapmaya karar verdiler mi, onun hemen olmasını isterler ve onlar için “hayır” cevabı kabul edilir bir tepki deÄŸildir.

ü   Ä°rade güçleri ile anne babaya isteklerini kabul ettirebilirler.

ü   Amaç yönelimlidirler ve baÅŸladıkları iÅŸi bitirene kadar o iÅŸ üzerinde kalırlar.

ü   BaÅŸarılı olabilirler, lider olma özellikleri vardır.

 

 

 

 

DüÅŸük Sebatkar Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   Bu çocuklar, yaptıkları iÅŸi bırakmasınızı istediÄŸinizde hemen bırakırlar ve onları baÅŸka etkinliklere yönlendirmek kolay olur.

ü   Sabit fikirli deÄŸillerdir, alternatif fikirlere ve önerilere açıktırlar.

ü   BaÅŸladıkları iÅŸi tamamlamadan yarıda bırakabilirler.

ü   Proje ya da ödeve baÅŸlamak için motive olmaları güç olur.

ü   Hayal kırıklıklarına tahammülü yoktur.

ü   BaÅŸladıkları bir ÅŸeyi bitirmek için sizin yardımınıza ve desteÄŸinize ihtiyaç duyarlar.

 

IV.                   YaklaÅŸan ve Kaçınan Mizaca Sahip Çocuklar Nasıldır?

ÇocuÄŸunuz/öÄŸrenciniz yeni durumlarla yüz yüze geldiÄŸinde ya da yeni insanlarla tanışırken utangaç davranır mı? Ya da çocuÄŸunuz/öÄŸrenciniz yeni durumlarla yüz yüze geldiÄŸinde ya da yeni insanlarla tanışırken çok atak davranır mı? Cesurca yeni ortamlara girer mi?

v  ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin kendisi için yeni olan durumlarda verdiÄŸi yaklaÅŸma/kaçınma tepkileri onun doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi mizacına baÄŸlıdır.

ü   YaklaÅŸma/kaçınma çocuÄŸun yeni durumlarla, deneyimlerle, yerlerle, fikirlerle ya da kiÅŸilerle ilk karşılaÅŸmalarında ve sonraki durumlarda verdiÄŸi tepkileri tanımlamaktadır.

ü   Bazı çocuklar yenilik içeren durumlarda kendilerini daha rahat hissederler, bazı çocuklar da daha çekingen davranırlar, rahat hissetmezler.

Kaçınan Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü   ÇocuÄŸunuz ya da öÄŸrenciniz yeni biriyle tanışırken ya da yeni bir durumla karşı karşıya geleceÄŸi zaman ilk tepkileri reddetme yönünde ya da dikkatli, yavaÅŸ yavaÅŸ yaklaÅŸma ÅŸeklinde olacaktır.

ü   Bazen de çocuklar bu durumlarda ÅŸikayet eder ya da aÄŸlar.

ü   Bahsedilen durumlar çocuÄŸunun yeni durumları heyecanla ya da kaygıyla karşılamasını isteyen anne babalar/öÄŸretmenler için can sıkıcı olabilir.

ü   Bu çocuklar yeni durumlarla karşı karşıya kaldığında zorluklar yaÅŸar. Bu yeni durumlar okula baÅŸlamak, yeni taşınan komÅŸuya gitmek, yeni arkadaÅŸlar edinmek, yeni alınan bir kıyafet, yeni öÄŸrenilen bir ders konusu gibi oldukça farklı alanlarda olabilir.

ü   Yeni bir ÅŸey almak, yeni bir ÅŸey öÄŸrenmek, yeni bir yere gitmek, yeni insanlarla tanışmak ebeveyn/öÄŸretmen olarak sizi heyecanlandırıyor olabilir ancak bu çocukları çok heyecanlandırmaz, hatta bu durumlar onlarda kaygı uyandırır. Ancak ÅŸunu akılda tutmak gerekir ki yavaÅŸ alışan bu çocuklar da yeni durumlara alışırlar, bu çocukların farkı kolay alışan çocuklara göre alışmak için daha fazla zamana ve doÄŸru yönlendirmeye gereksinim duymalarıdır.

ü   Bu çocuklarla ilgili olumlu özelliklerden biri onların davranışlarını kestirebilmek kolaydır.

ü   Bu çocuklarla ilgili diÄŸer olumlu özellik onların dikkatli olmaları ve davranış sergilemeden önce   düÅŸünmeleridir.

ü    Buna baÄŸlı olarak bu çocukların tehlikeli ÅŸeyleri denemeleri ve akran etkisinde kalmaları daha düÅŸük olasılıktır. 

ü    Bu çocuklar düÅŸünceli, dikkatli ve iyi bir gözlemci oldukları için riskli davranışları daha az denerler, bu ergenlikte de  böyledir.

YaklaÅŸan Çocukların Mizaç Özellikleri

 

ü    Bu çocuklar kolay çocuklardır çünkü evdeki, okuldaki yani sosyal ortamlardaki akışa uyum saÄŸlayabilirler ve esnektirler.

ü    Bu çocuklar yeni insanlarla tanışmaktan, yeni etkinliklerden, yeni fikirlerden hoÅŸlanırlar.

ü    Bu çocukların hızları yüksek olduÄŸu için bazen içtepisel olabilirler. Bu nedenle sakin olmaları ve davranışta bulunmadan önce düÅŸünmeleri konusunda cesaretlendirilmeleri gerekir.

 

Mizacın  Boyutları: Güçlü ve Zayıf Yönleri

Boyutlar	Avantajlar	Dezavantajlar
Yüksek Sebatlar	Genellikle verilen iÅŸleri bir uyarı almadan tamamlar.	Mükemmeliyetçidir. Bir iÅŸi tamamlamadan diÄŸerine baÅŸlayabilir.
DüÅŸük Sebatkar	Bir etkinlikten diÄŸerine kolayca geçebilir. Çok yaratıcıdır.	Ödevlerini ve diÄŸer iÅŸlerini tamamlarken birisinin rehberliÄŸine ihtiyaç duyar.
YaklaÅŸan	Sosyaldir. Yeni insanlarla tanışmaya ve yeni ÅŸeyler denemeye isteklidir.	Çok fazla risk almaya istekli olabilir. Bu çocukların yabancılarla tanışma ve yeni deneyimler edinme konusunda fazla istekli olmaları ailelerini onların güvenliÄŸi açısından kaygılandırabilir.
Kaçınan	Dikkatlidir. BilmediÄŸi ortamlara düÅŸüncesizce girmez.	Utangaçtır. Yeni insanlarla tanışma ve yeni deneyimler edinme konusunda isteksizdir.
Yüksek Hareketlilik	Enerjiktir	Uzun süre oturmakta zorlanır.
DüÅŸük Hareketlilik	Sessizdir.	Yeteri kadar fiziksel aktivite ve spor etkinlikleri ile meÅŸgul olmaz.
Yüksek Tepkisellik	Dürüsttür.	Çok aşırı tepkiler verir. Yatışması uzun zaman alır. Sıklıkla ÅŸikayet eder.
DüÅŸük Tepkisellik	Geçinmesi kolaydır.	Sonucunu düÅŸünmeden kolaylıkla gruba uyabilir. Daha giriÅŸken olmaya ihtiyacı vardır.

Mizaç Boyutlarının Farklı YaÅŸlardaki Davranış EÄŸilimleri

 

Mizaç Türü		5 Yaşında Görülebilecek Özellikler	10 yaşında Görülebilecek özellikler
Hareketlilik	Yüksek	Yemek esnasında sıklıkla masadan kalkar gezinir. Her yere koÅŸarak gider.	Hareketli oyunları sever, futbol oynamaktan çok keyif alır. Ödevlerini bitirene kadar yerinde oturamaz
	DüÅŸük	Giyinmesi uzun zaman alır. Uzun araba yolculuklarında arkada sessizce oturur.	Satranç oynamayı, kitap okumayı sever. YavaÅŸ yemek yer.
YaklaÅŸma/ Kaçınma	YaklaÅŸma	Çekinmeden okul binasına girer.	Rahat ÅŸekilde arkadaÅŸlarına gider, onlarla gezmeye gider.
	Kaçınma	Okula girerken annenin arkasına saklanır.	Yeni etkinlikleri sevmez.
Sebatkarlık	Yüksek	Ä°ki tekerlekli bisiklet sürmeyi öÄŸrenirken bunu baÅŸarana kadar saatlerce deneyebilir.	Uyumadan önce iki saat kitap okuyabilir. Ödevlerini düzenli yapar. Etrafındaki sesleri duymaz, onlardan rahatsız olmaz.
	DüÅŸük	Ayakkabılarını hala kendisi baÄŸlayamaz çünkü bunu yapmakta baÅŸarılı olamadığında kolay vazgeçer. Anne baba ona kitap okurken kıpır kıpır olur. Çabuk sıkılır.	Ödevin başından sık sık kalkar. Genellikle bir kitabın sonuna kadar gelemez.
Tepkisellik	Yüksek	Ä°stediÄŸi olmadığın çok sert tepki verir, aÄŸlar, ısrar eder. Uykusunu almadığında çok huzursuzdur.	Ödev yaparken küçük bir hata yaptığında o sayfayı koparıp atabilir. Kızdığında/öfkelendiÄŸinde kapıyı çarpar. Ödevini bitiremediÄŸinde aÄŸlar.
	DüÅŸük	Annenin/babanın hayır demesine çok tepki vermez.	Ödev yaparken hata yaptığında onu sakin bir ÅŸekilde düzeltir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yüksek Hareketli Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)       Günlük rutin için (evde, okulda) bu çocukların hareket etmesi için zaman ve mekan ayarlanmalıdır.  ÖrneÄŸin, bu çocuklar için etkinlik seçerken, yerleri silme, bahçeyi temizleme, köpeÄŸi gezdirme gibi kaba motor hareketlerin kullanımını gerektiren etkinlikler seçmesine yardım etmelisiniz.

2)       Mümkünse asansörü kullanmak yerine merdivenden çıkmasını teÅŸvik etmelisiniz.

3)       Uygun olan yerlere arabayla gitmek yerine yürümelisiniz.

4)       Çok enerjik olduÄŸu durumlarda bunun farkında olmayı ve kendi kendini sakinleÅŸtirebilmeyi öÄŸretmelisiniz.

5)       ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin hareketlilik özelliÄŸinin onun doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi mizacının bir parçası olduÄŸunu unutmamalısınız.

6)       ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin hareketliliÄŸini "hiper", "vahÅŸi" veya "tembel” olarak etiketlemekten kaçının. Bu tür durumlarda “enerjik” ya da “sakin” gibi sıfatlar kullanmalısınız.

7)       ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin mizacının farkında olmalı ve kendisinin de bunun farkında olmasını saÄŸlamalısınız.

8)       ÇocuÄŸunuzda/öÄŸrencinizde kendi kendine yardım etme becerilerini geliÅŸtirmelisiniz. ÖrneÄŸin, hareketlilik düzeyi yükseldiÄŸinde nasıl sakinleyeceÄŸi, ya da enerjisi çok düÅŸükse nasıl biraz canlı hale gelebileceÄŸi konusunda ona yardımcı olmalısınız.

9)       Bazı çok aktif çocuklar, derin nefes alarak ya da 10’a kadar sayarak sakinleÅŸebilirler. Bazıları da enerjilerini kullanmak için atlama ve zıplama gibi etkinliklere gereksinim duyarlar. ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin mizacına göre hangi stratejinin daha uygun olduÄŸunu çocuÄŸunuzla birlikte deÄŸerlendirmelisiniz.

 

DüÅŸük Hareketli Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)    Mizaç özellikleri ile ilgili öÄŸrendiÄŸiniz bilgileri ne zaman gezmeye gidilecek, çocuÄŸun ödeve ne zaman baÅŸlayacağı, evle ilgili sorumlulukları ne zaman ve hangi sorumlulukları alacağını belirlemede kullanalısınız.

2)     Bu tür çocuklara iÅŸ verirken, onlardan bir ÅŸey yapmasını beklerken sınırlar açık olarak belirtilmeli, iÅŸin ne zaman bitmesi gerektiÄŸi baÅŸtan söylenmelidir.

3)    Enerjisi düÅŸük çocukların hareket etmeye cesaretlendirilmeleri gerekebilir.

4)    Bu tür çocuklarla birlikte fiziksel aktivite gerektiren oyunlar oynanabilir.

 

v ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin biricikliÄŸini onayladığınızı ve desteklediÄŸinizi gösteren mesajlar iletmeniz gerekir ve böylece çocuk olduÄŸu haliyle kendinden memnun olmayı öÄŸrenir. Bu mesajlar ÅŸöyle olabilir;

§  "Sen bedenini kullanarak öÄŸrenmeyi seviyorsun."

§  "Enerjini atabileceÄŸin alanları bulmaya ihtiyacın var"

§  "Gereksinim duyduÄŸunda sakinleyebileceÄŸin etkinlikler  yapabilirsin."

§  "Senin hareketli olma özelliÄŸini seviyorum."

§  "Enerjini yönetmeyi öÄŸrenebilirsin."

 

 

 

Yüksek Tepkisel Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)       TepkiselliÄŸin/duygulanma biçiminin çocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi mizaç özelliÄŸinin bir parçası olduÄŸunu unutmayınız.

2)       Siz çocuÄŸun mizacını olduÄŸu gibi kabul etmelisiniz ve çocuÄŸun da kendi mizacını anlamasına yardım etmelisiniz.

3)       ÇocuÄŸun tepkiselliÄŸini “saldırgan”, “huysuz” “vahÅŸi” gibi olumsuz etiketlemeyiniz. Bunun yerine “enerjik” “gayretli” “istekli” gibi olumlu tanımlamalar kullanınız.

4)       ÇocuÄŸunuza/öÄŸrencinize kendine yardım becerilerini öÄŸretin, örneÄŸin duygusal yoÄŸunluklarına baÄŸlı tepkisellikleri artmaya baÅŸladığında nasıl sakinleÅŸebileceÄŸini ya da kendini ifade etmesi gereken bir durumda bunu nasıl yapabileceÄŸini öÄŸretiniz.

5)       Duygularını ifade etmesine yardım ediniz, gerektiÄŸinde duygu ifadeleri konusunda yardımcı olunuz, örneÄŸin "ÅŸu anda kızgın hissediyorsun", "hayal kırıklığı yaÅŸadın" gibi.

6)       Öfkesinin, kızgınlığının çok yüksek olduÄŸu durumlarda tekrar sakinleÅŸmesi için zaman veriniz ve yer gösteriniz (odanda 5 dakika sakinleÅŸir misin).

7)       Bu sokakta, alışveriÅŸ merkezinde olursa, çocuÄŸun ne hissettiÄŸi ile ilgili düÅŸüncelerinizi ona sakince ifade ediniz "Åžu an öfkelisin, kızgınsın, canın çok sıkıldı". Åžimdi bir kaç dakikalığına derin nefes alalım ve sakinleÅŸelim. Sonra ortamdan yavaÅŸça uzaklaÅŸabilirsiniz. 

8)       Tepkisel çocukların ebeveyni/öÄŸretmeni olmak çok kolay olmayabilir ve sabır gerektirir.

9)       Kendi tepkiselliÄŸiniz/duygusal tepkileriniz üzerinde düÅŸünüp ve çalışınız. 

10)   Sakin kalıp, empati kurmayı sürekli denemeli biraz zaman alsa da bundan vazgeçmemelisiniz.

11)   TepkiselliÄŸi, duygusal yoÄŸunluÄŸu fazla olan çocuÄŸun olumlu yönlerine odaklanmak gerekir. ÖrneÄŸin bu tür çocuklar deneyimlerinden, etkinliklerinden daha fazla keyif alırlar, yani dünyayı daha derinlemesine deneyimlerler.

v  Bu bakış açısı sizin çocuÄŸun biricikliÄŸini daha fazla takdir etmenize yardımcı olur.

 

DüÅŸük Tepkisel Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/öÄŸretmenlerine Öneriler:

1)    ÇocuÄŸun duygularını uygun ÅŸekilde ifade etmesine yardımcı olunuz ve duygusunu ifade etmeyi çocuÄŸa öÄŸretiniz.

2)    TepkiselliÄŸin/duygulanma biçiminin çocuÄŸunuzun/öÄŸrencininizin doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi mizaç özelliÄŸinin bir parçası olduÄŸunu unutmayınız.

3)    Canı sıkıldığında, engellendiÄŸinde kendini ifade edebilmesi ve giriÅŸken olmasını öÄŸretiniz.

4)    ÇocuÄŸunuza/öÄŸrencinize kendine yardım becerilerini öÄŸretiniz, örneÄŸin duygu yoÄŸunluÄŸu düÅŸük olan çocukların kendilerini ifade etmeleri gereken bir durumda bunu nasıl yapabileceklerini onlara öÄŸretiniz.

5)    ÇocuÄŸun mizacını kabul ediniz ve çocuÄŸun da kendi mizacını anlamasına yardım ediniz.

6)    Kendi tepkiselliÄŸiniz/duygusal tepkileriniz üzerinde düÅŸünüp ve çalışınız. 

v Tepkisellikle ilgili kendi mizacınız ve çocuÄŸun mizacının nasıl örtüÅŸtüÄŸüne dikkat ediniz. Mizaçlarınız benzerse sorun yaÅŸarsınız, çocuktan önce siz kendinizi kontrol etmeyi ve yönetmeyi öÄŸrenmelisiniz.

v ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin biricikliÄŸini onayladığınızı ve desteklediÄŸinizi gösteren mesajlar iletmeniz gerekir ve böylece çocuk olduÄŸu haliyle kendinden memnun olmayı öÄŸrenir. Bu mesajlar ÅŸöyle olabilir;

§  “Yaptığın her ÅŸeyi ÅŸevkle, zevk alarak yapmaktan hoÅŸlanıyorsun.”

§  “Duygularını güçlü bir ÅŸekilde gösteriyorsun.”

§  “Ne hissettiÄŸini çok iyi ifade ediyorsun.”

§  “Kendini sakinleÅŸtirmek için yapabileceklerinin neler olduÄŸunu biliyorsun.”

§  “Hissettiklerini, duygularını diÄŸerlerinin anlamasına/bilmesine yardımcı olabilirsin.”

 

Yüksek Sebatkar Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)              Sebatkarlığın çocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin mizacının bir parçası olduÄŸunu unutmayın. Yaptıkları onun seçimleri deÄŸil.

2)              ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin neye gereksinimi olduÄŸunu dinleyiniz ve anlamaya çalışınız.

3)              Sakin kalmanın yollarını öÄŸreniniz ve çocuÄŸunuzla/öÄŸrencinizle bir güç mücadelesi içine girmeyiniz.

4)              Sebatkarlık özelliÄŸi yüksek olan çocuk için baÅŸladığı iÅŸi bitirmesi için, bir diÄŸer etkinliÄŸe geçmeden önce, daha fazla zaman tanıyınız. Çünkü çocuk amacına ulaÅŸmadığını düÅŸünürse diÄŸer etkinliÄŸe geçmekte zorlanır.

5)              Kendi mizaç özelliÄŸinizi anlamaya çalışın, siz ne kadar sebatkarsınız ve çocuÄŸunuzla/öÄŸrencinizle kurduÄŸunuz iliÅŸkide bu benzerliÄŸiniz ne kadar sorun oluyor? Bu konularda farkındalık kazanınız.

DüÅŸük Sebatkar Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)    Sebatkarlığın çocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin mizacının bir parçası olduÄŸunu unutmayınız. Yaptıkları onun seçimleri deÄŸildir.

2)    ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin neye gereksinimi olduÄŸunu dinleyiniz ve anlamaya çalışınız.

3)    Kendi mizaç özelliÄŸinizi anlamaya çalışınız, siz ne kadar sebatkarsınız ve çocuÄŸunuzla/öÄŸrencinizle kurduÄŸunuz iliÅŸkide bu benzerliÄŸiniz ne kadar sorun oluyor? Bu konularda farkındalık kazanınız.

4)    Sebatkarlık özelliÄŸi düÅŸük olan çocuklar için yaptığı iÅŸleri daha küçük parçalara bölmesini saÄŸlayınız, böylece amaçlarına daha kolay ulaÅŸabilir. 

v  ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin kendine has (biricik) özelliÄŸi olan mizacını deÄŸerli bulduÄŸunuzu ona hissettirin ve aynı zamanda çocuÄŸun da kendi biricikliÄŸini deÄŸerli bulması yönünde onu cesaretlendirin. Bunu olumlu bir dil ile aÅŸağıdaki gibi ifade edebilirsiniz;

§  “Sen yeteneklisin.”

§  “Sen ne istediÄŸini biliyorsun.”

§  “Ne istediÄŸin konusunda oldukça netsin. ”

§  “Senin için bir iÅŸi yarım bırakmak zor.”

§  “Ä°lgini çeken iÅŸler/konularda çalışmayı, onlara odaklanmayı seviyorsun.”

§  “Amaçlarına nasıl ulaÅŸacağın ile ilgili yolları kendin bulabilirsin."

 

 

YaklaÅŸan Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)    Kolay alışan, uyum saÄŸlayan çocuklara hareket etmeden önce düÅŸünmeleri öÄŸretilmelidir.

2)    Kendi mizacınızın farkında olun, siz nasıl uyum yapıyorsunuz bunu düÅŸünün.

3) Sizin mizacınızla çocuÄŸunuzun mizacının uyuÅŸup uyuÅŸmadığına bakın.

 

Kaçınan Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/ÖÄŸretmenlerine Öneriler:

1)    Uyum saÄŸlamanın çocuÄŸunuzun doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi mizaç özelliÄŸi olduÄŸunu unutmayın.

2)    ÇocuÄŸunuz/öÄŸrenciniz yeni durumlara alışmakta zorlandığında bunun farkında olun ve o anlarda onu “Birlikte gidelim mi? “Birlikte isteyelim mi? “Birlikte tanışalım mı?” gibi cümlelerle cesaretlendirmeye çalışın.

3)    DeÄŸiÅŸiklikler ve geçiÅŸler çocuklarınız için çok stres verici olunca sakinleÅŸmesine ve uyum saÄŸlamasına yardımcı olacak yollar bulmasına yardım ediniz.

4)    Yeni durumlara alışmayı kolaylaÅŸtırmak için bu durumda ne olacağı, onu neler beklediÄŸi, nasıl davranabileceÄŸi ile ilgili önceden bilgi veriniz. Bu çocukların yeni durumlara yavaÅŸ yavaÅŸ alışması gerekir, bu nedenle adım adım bilgilendirme ve küçük adımlar atarak alışmasını beklemek gerekir. 

5)    Alışması için çocuÄŸa zaman veriniz, birden alışmasını ve uyum göstermesini beklemeyiniz. Sadece cesaretlendiriniz, baskı kurmayınız.

6)    Çocukların yeni durumlarda neler hissettiÄŸini sorun, duygusunu paylaÅŸması için cesaretlendiriniz.

v  ÇocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin kendine has mizacını deÄŸerli bulduÄŸunuzu gösterin ve onun da kendine has özellikleri deÄŸerli bulmasına yardımcı olun. AÅŸağıdaki gibi mesajlar göndererek çocuÄŸunuzun/öÄŸrencinizin kendini olduÄŸu haliyle deÄŸerli görmesine yardımcı olabilirsiniz:

§ “Senin için yeniliklere alışmak zor.”

§ “BirÅŸeyi yapmadan önce ne olacağını önceden bilmek istiyorsun.”

§ “Bir etkinliÄŸe katılmadan önce durup izlemek seni rahatlatıyor.”

§ “Daha esnek olmayı öÄŸrenebilirsin.”

§ “… tür etkinliklerden hoÅŸlanıyorsun.”

§ “Herhangi bir davranışta bulunmadan önce durup düÅŸünebilirsin.”