Mizaç Temelli Müdahale Programı -

Mizacı Anlamak

Benden İçeri Bir Ben: MİZAÇ

İnsan 7'sinde neyse 70'inde de odur,

Can çıkar huy çıkmaz.

Fıtratım böyle... cümleleri size ne çağrıştırmaktadır?

MİZAÇ

Mizaç “yaşamın ilk evrelerinde kendini gösteren ve göreli olarak yaşam boyu farklı ortamlarda tutarlılık gösteren davranış eğilimlerinde biyolojik temelli bireysel farklılıklar” olarak ifade edilir. Mizacın biyolojik kökeni hayat boyunca sabit kalmayarak, gelişimsel olaylar ve çevrenin etkisiyle çeşitlilik gösterip değişebilir. Bu süreçte birey- çevre ilişkisi oldukça önemlidir ve bireyler genellikle kendi çevrelerini seçebilmektedir. Örneğin, hareketli bir kişi hızlı ve yüksek enerjili bir ortamda bulunmayı tercih ederken, sosyal bir kişi daha çok insanlarla birlikte olan etkinlikleri tercih etmektedir. Duygusal bir insan ise kendisine sıkıntı verecek ortamlardan uzaklaşır. Hareketli bir kişi ortamın temposunu daha da artırabilir, sosyal bir kişi ortamın etkileşimini arttırabilir, duygusal bir kişi ortamın gerginlikle yüklü olmasına neden olabilir. Örneğin sosyal bir çocuk arkadaşlarıyla birlikte oynanmasına izin verildiğinde kendisini rahatlamış, yalnız oynamaya zorlandığında ise kendisini engellenmiş hissedecektir. Hareketli bir çocuk hızlı oyunlarda daha rahat olacak fakat sabit durması gereken daha yavaş tempolu oyunlar oynanması istendiğinde rahatsız olacak, engellenmiş hissedecektir. Çocuğun mizacı ile ebeveyn/öğretmen davranışları arasındaki uyumlu eşleşme, mutlu ebeveyn/öğretmen çocuk ilişkisini de beraberinde getirecektir. Mizaç çevre ilişkisi, çevrenin imkanları, beklentileri ve talepleri çocuğun mizacıyla ve diğer özellikleri ile uyumlu olduğunda bu uyumun ebeveyn/öğretmen çocuk ilişkisini de olumlu yönde etkileyecektir. Mizaç olgunlaşma geçişlerindeki değişimle birlikte görece sabit kalır. Mizaç bir çevre içinde görülmekte ve mizacın davranışsal ifadesi, bu çevre tarafından sağlanan uyarılma ve düzenleme derecesinden etkilenmektedir.

Mizacı neden bilmeliyim?

Çocuğunuzu/öğrencinizinn mizacını bilmek sizin daha iyi tepkiler vermenizi sağlar ve çocuklarınız/öğrencieriniz kendini daha iyi hisseder.

Mizaç Türleri ve Özellikleri

I. Hareketli Mizaca Sahip Çocuklar Nasıldır?

Her birey kendine has mizaç özellikleri ile dünyaya gelir. Bazı çocuklar yerinde duramaz, kıpır kıpırdır, hatta ödev yaparken, yemek yerken ve televizyon seyrederken bile. Ya da bazı çocuklar daha sakin bir yaşam stilini tercih eder. Örneğin hareketli oyunlar yerine daha sakin oyunlar oynar, örneğin bisiklet binmek yerine kitap okumayı tercih edebilir. Parkta oradan oraya koşturmak yerine sakin sakin oyun oynayabilir.

Mizaç özellikleri her ne kadar doğuştan gelen özellikler olsa ve aynı zamanda değişime dirençli olsa da anne babaların ve öğretmenlerin kazanması gereken bazı teknikler ve beceriler çocuğun mizacı ne olursa olsun onun olumlu kullanımını güçlendirebilir.

Yüksek Hareketli Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Hareketli mizaç profilindeki çocuğunuzun/öğrencinizin hareket etmeye gereksinimi vardır.

ü Bu çocuklar bir şeyler yaparken çok heyecanlı olma eğilimindedirler.

ü Çok hareketli olma mutlak olarak iyi ya da kötü bir durum değildir ebeveynler ve öğretmenler olarak bunun bilincinde olunmalıdır.

ü Hareketli çocuklar ebeveynlerin ve öğretmenlerin mizaç özelliklerine bağlı olarak bulunduğu ortama iyi uyum gösterirler ya da uyum sağlamada bazı zorlanmalar yaşayabilirler.

ü Örneğin, yüksek hareketlilik (aktivite) düzeyine sahip çocuklar atletizme çok yatkındır, bu mizaç özelliğinin sağladığı bir avantajdır.

ü Bu çocuklar genellikle oturarak yapılan aktiviteler yerine daha hareket gerektiren genellikle rekabetçi etkinliklerde daha başarılı olurlar.

Düşük Hareketli Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Bu çocuklar ağır hareket ederler, çok hareket etmek yerine oturmayı tercih ederler ve çok hareket gerektirmeyen etkinlikleri tercih ederler.

ü Çok aktif/ hareketli olmayan bu çocuklar yaptıkları iş/etkinliği tamamlamak için daha fazla zamana gereksinim duyarlar.

II. Tepkisel Mizaç Özelliğine Sahip Çocuklar Nasıldır?

Tepkisellik çocuğun çevresel uyaranlara nasıl tepki verdiği ve duygularını nasıl ifade ettiğidir. Bazı çocuklar çevresinde olup bitenlere çok güçlü duygusal tepki verirken bazı çocuklar ise tüm bu olup bitenlere daha sakin tepki verirler. Bu durum çocukların mizaç özelliklerinin birbirinden farklı olduğunun bir göstergesidir.

Yüksek Tepkisel Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Bu çocuklar çevrelerindeki dünyaya yüksek sesle ve şiddetle yanıt verme eğilimindedir.

ü Bu tür çocuklar kızgın, üzgün ya da mutlu olduklarında duygularını çok yoğun ve tutkulu bir şekilde yaşarlar.

ü Genellikle istedikleri bir şey hemen olsun ya da alınsın isterler.

ü Bu tür çocuklar genellikle tepkilerinin yoğunluğunun çok farkında olmazlar.

ü Tepkisel çocuklar duygularını çok yoğun yaşadıkları için genellikle ebeveynlerini ve öğretmenlerini zorlayabilirler.

ü Bu tür çocuklar rekabet gerektiren işlerde, sanat spor gibi alanlarda başarılı olabilir.

Düşük Tepkisel Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Bu çocuklar üzgün olduklarında, hayal kırıklığı yaşadıklarında, istedikleri olmadığında çok az sızlanırlar ve hafif düzeyde sesini yükseltirler.

ü Mutlu olduklarında ya da heyecanlandıklarında hafif şekilde gülümserler.

ü Bazen bu çocukların duygularını anlamak zordur, çünkü duygularını açık ve yoğun bir şekilde göstermezler.

ü Tepkileri bazen yanlış yorumlanabilir. Örneğin, bir hediye alındığında ya da verildiğinde çok fazla heyecan ve memnuniyet duygusu göstermezler, sadece sakin bir şekilde teşekkür edebilirler. Bu çocuğun memnun olmadığı, mutlu olmadığı anlamına gelmez, sadece duygularını göstermede zorlanıyor olabilir.

ü Bu tür çocuklar da tepkisel/duygu yoğunluğu yüksek çocuklar kadar ebeveynlerinin ve öğretmenlerinin rehberliğine ve yardımına gereksinim duyarlar.

III. Sebatkar Mizaca Sahip Çocuklar Nasıldır?

Çocuğunuz ya da öğrenciniz hayır cevabını hiç kabul etmiyor mu? Kafasında bir fikir var ve bunda çok ısrarcı mı? ya da başladığı şeylerden çok çabuk/kolay mı vazgeçiyor? Çabuk sıkıldığı için etkinlikten etkinliğe mi koşuyor?

ü Sebatkarlık çocuğun bir etkinlik/görev (ödev) üzerinde ne kadar uzun zaman kalabildiğidir.

ü Bazı çocuklar çok sebatkardır, sanki etkinliğe kilitlenmiş gibidirler.

ü Bu tür çocuklar yaptıkları işi bitirmeden bırakmazlar ve başka etkinliğe geçmezler.

ü Sebatkarlığı çok yüksek olan çocuklar etkinlikten sıkılsalar ya da etkinlik çok zor olsa bile onu yapmaya devam ederler.

ü Bazı çocuklar da bir etkinlik üzerinde uzun süre odaklanamazlar. Bu çocuklar çabuk sıkılırlar ve kolayca vazgeçme eğilimi gösterirler.

v Çocuğun kendini bir şeye adaması, ona bağlanması, bir etkinliği bitirene kadar onun üzerinde çalışması onun doğuştan getirdiği mizaç özelliğidir.

Yüksek Sebatkar Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Sebatkar çocuklar işleri kendi istedikleri gibi ve kendi planlarına uygun şekilde yapma eğilimindedirler.

ü Bu çocuklar görüşlere, davranışlara ve etkinliklere adeta kilitlenirler, bunlar üzerinde kolay kolay değişiklikler yapmazlar.

ü Özellikle hoşlandıkları bir şey yapıyorlarsa siz onu bırakmasını istediğinizde bırakmak istemezler.

ü İsteklerinde ısrarcı olma, yalvarma gibi yollara başvurur. Bir şey yapmaya karar verdiler mi, onun hemen olmasını isterler ve onlar için “hayır” cevabı kabul edilir bir tepki değildir.

ü İrade güçleri ile anne babaya isteklerini kabul ettirebilirler.

ü Amaç yönelimlidirler ve başladıkları işi bitirene kadar o iş üzerinde kalırlar.

ü Başarılı olabilirler, lider olma özellikleri vardır.

Düşük Sebatkar Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Bu çocuklar, yaptıkları işi bırakmasınızı istediğinizde hemen bırakırlar ve onları başka etkinliklere yönlendirmek kolay olur.

ü Sabit fikirli değillerdir, alternatif fikirlere ve önerilere açıktırlar.

ü Başladıkları işi tamamlamadan yarıda bırakabilirler.

ü Proje ya da ödeve başlamak için motive olmaları güç olur.

ü Hayal kırıklıklarına tahammülü yoktur.

ü Başladıkları bir şeyi bitirmek için sizin yardımınıza ve desteğinize ihtiyaç duyarlar.

IV. Yaklaşan ve Kaçınan Mizaca Sahip Çocuklar Nasıldır?

Çocuğunuz/öğrenciniz yeni durumlarla yüz yüze geldiğinde ya da yeni insanlarla tanışırken utangaç davranır mı? Ya da çocuğunuz/öğrenciniz yeni durumlarla yüz yüze geldiğinde ya da yeni insanlarla tanışırken çok atak davranır mı? Cesurca yeni ortamlara girer mi?

v Çocuğunuzun/öğrencinizin kendisi için yeni olan durumlarda verdiği yaklaşma/kaçınma tepkileri onun doğuştan getirdiği mizacına bağlıdır.

ü Yaklaşma/kaçınma çocuğun yeni durumlarla, deneyimlerle, yerlerle, fikirlerle ya da kişilerle ilk karşılaşmalarında ve sonraki durumlarda verdiği tepkileri tanımlamaktadır.

ü Bazı çocuklar yenilik içeren durumlarda kendilerini daha rahat hissederler, bazı çocuklar da daha çekingen davranırlar, rahat hissetmezler.

Kaçınan Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Çocuğunuz ya da öğrenciniz yeni biriyle tanışırken ya da yeni bir durumla karşı karşıya geleceği zaman ilk tepkileri reddetme yönünde ya da dikkatli, yavaş yavaş yaklaşma şeklinde olacaktır.

ü Bazen de çocuklar bu durumlarda şikayet eder ya da ağlar.

ü Bahsedilen durumlar çocuğunun yeni durumları heyecanla ya da kaygıyla karşılamasını isteyen anne babalar/öğretmenler için can sıkıcı olabilir.

ü Bu çocuklar yeni durumlarla karşı karşıya kaldığında zorluklar yaşar. Bu yeni durumlar okula başlamak, yeni taşınan komşuya gitmek, yeni arkadaşlar edinmek, yeni alınan bir kıyafet, yeni öğrenilen bir ders konusu gibi oldukça farklı alanlarda olabilir.

ü Yeni bir şey almak, yeni bir şey öğrenmek, yeni bir yere gitmek, yeni insanlarla tanışmak ebeveyn/öğretmen olarak sizi heyecanlandırıyor olabilir ancak bu çocukları çok heyecanlandırmaz, hatta bu durumlar onlarda kaygı uyandırır. Ancak şunu akılda tutmak gerekir ki yavaş alışan bu çocuklar da yeni durumlara alışırlar, bu çocukların farkı kolay alışan çocuklara göre alışmak için daha fazla zamana ve doğru yönlendirmeye gereksinim duymalarıdır.

ü Bu çocuklarla ilgili olumlu özelliklerden biri onların davranışlarını kestirebilmek kolaydır.

ü Bu çocuklarla ilgili diğer olumlu özellik onların dikkatli olmaları ve davranış sergilemeden önce düşünmeleridir.

ü Buna bağlı olarak bu çocukların tehlikeli şeyleri denemeleri ve akran etkisinde kalmaları daha düşük olasılıktır.

ü Bu çocuklar düşünceli, dikkatli ve iyi bir gözlemci oldukları için riskli davranışları daha az denerler, bu ergenlikte de böyledir.

Yaklaşan Çocukların Mizaç Özellikleri

ü Bu çocuklar kolay çocuklardır çünkü evdeki, okuldaki yani sosyal ortamlardaki akışa uyum sağlayabilirler ve esnektirler.

ü Bu çocuklar yeni insanlarla tanışmaktan, yeni etkinliklerden, yeni fikirlerden hoşlanırlar.

ü Bu çocukların hızları yüksek olduğu için bazen içtepisel olabilirler. Bu nedenle sakin olmaları ve davranışta bulunmadan önce düşünmeleri konusunda cesaretlendirilmeleri gerekir.

Mizacın Boyutları: Güçlü ve Zayıf Yönleri

Boyutlar	Avantajlar	Dezavantajlar
Yüksek Sebatlar	Genellikle verilen işleri bir uyarı almadan tamamlar.	Mükemmeliyetçidir. Bir işi tamamlamadan diğerine başlayabilir.
Düşük Sebatkar	Bir etkinlikten diğerine kolayca geçebilir. Çok yaratıcıdır.	Ödevlerini ve diğer işlerini tamamlarken birisinin rehberliğine ihtiyaç duyar.
Yaklaşan	Sosyaldir. Yeni insanlarla tanışmaya ve yeni şeyler denemeye isteklidir.	Çok fazla risk almaya istekli olabilir. Bu çocukların yabancılarla tanışma ve yeni deneyimler edinme konusunda fazla istekli olmaları ailelerini onların güvenliği açısından kaygılandırabilir.
Kaçınan	Dikkatlidir. Bilmediği ortamlara düşüncesizce girmez.	Utangaçtır. Yeni insanlarla tanışma ve yeni deneyimler edinme konusunda isteksizdir.
Yüksek Hareketlilik	Enerjiktir	Uzun süre oturmakta zorlanır.
Düşük Hareketlilik	Sessizdir.	Yeteri kadar fiziksel aktivite ve spor etkinlikleri ile meşgul olmaz.
Yüksek Tepkisellik	Dürüsttür.	Çok aşırı tepkiler verir. Yatışması uzun zaman alır. Sıklıkla şikayet eder.
Düşük Tepkisellik	Geçinmesi kolaydır.	Sonucunu düşünmeden kolaylıkla gruba uyabilir. Daha girişken olmaya ihtiyacı vardır.

Mizaç Boyutlarının Farklı Yaşlardaki Davranış Eğilimleri

Mizaç Türü		5 Yaşında Görülebilecek Özellikler	10 yaşında Görülebilecek özellikler
Hareketlilik	Yüksek	Yemek esnasında sıklıkla masadan kalkar gezinir. Her yere koşarak gider.	Hareketli oyunları sever, futbol oynamaktan çok keyif alır. Ödevlerini bitirene kadar yerinde oturamaz
Hareketlilik	Düşük	Giyinmesi uzun zaman alır. Uzun araba yolculuklarında arkada sessizce oturur.	Satranç oynamayı, kitap okumayı sever. Yavaş yemek yer.
Yaklaşma/ Kaçınma	Yaklaşma	Çekinmeden okul binasına girer.	Rahat şekilde arkadaşlarına gider, onlarla gezmeye gider.
Yaklaşma/ Kaçınma	Kaçınma	Okula girerken annenin arkasına saklanır.	Yeni etkinlikleri sevmez.
Sebatkarlık	Yüksek	İki tekerlekli bisiklet sürmeyi öğrenirken bunu başarana kadar saatlerce deneyebilir.	Uyumadan önce iki saat kitap okuyabilir. Ödevlerini düzenli yapar. Etrafındaki sesleri duymaz, onlardan rahatsız olmaz.
Sebatkarlık	Düşük	Ayakkabılarını hala kendisi bağlayamaz çünkü bunu yapmakta başarılı olamadığında kolay vazgeçer. Anne baba ona kitap okurken kıpır kıpır olur. Çabuk sıkılır.	Ödevin başından sık sık kalkar. Genellikle bir kitabın sonuna kadar gelemez.
Tepkisellik	Yüksek	İstediği olmadığın çok sert tepki verir, ağlar, ısrar eder. Uykusunu almadığında çok huzursuzdur.	Ödev yaparken küçük bir hata yaptığında o sayfayı koparıp atabilir. Kızdığında/öfkelendiğinde kapıyı çarpar. Ödevini bitiremediğinde ağlar.
Tepkisellik	Düşük	Annenin/babanın hayır demesine çok tepki vermez.	Ödev yaparken hata yaptığında onu sakin bir şekilde düzeltir.

Yüksek Hareketli Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Günlük rutin için (evde, okulda) bu çocukların hareket etmesi için zaman ve mekan ayarlanmalıdır. Örneğin, bu çocuklar için etkinlik seçerken, yerleri silme, bahçeyi temizleme, köpeği gezdirme gibi kaba motor hareketlerin kullanımını gerektiren etkinlikler seçmesine yardım etmelisiniz.

2) Mümkünse asansörü kullanmak yerine merdivenden çıkmasını teşvik etmelisiniz.

3) Uygun olan yerlere arabayla gitmek yerine yürümelisiniz.

4) Çok enerjik olduğu durumlarda bunun farkında olmayı ve kendi kendini sakinleştirebilmeyi öğretmelisiniz.

5) Çocuğunuzun/öğrencinizin hareketlilik özelliğinin onun doğuştan getirdiği mizacının bir parçası olduğunu unutmamalısınız.

6) Çocuğunuzun/öğrencinizin hareketliliğini "hiper", "vahşi" veya "tembel” olarak etiketlemekten kaçının. Bu tür durumlarda “enerjik” ya da “sakin” gibi sıfatlar kullanmalısınız.

7) Çocuğunuzun/öğrencinizin mizacının farkında olmalı ve kendisinin de bunun farkında olmasını sağlamalısınız.

8) Çocuğunuzda/öğrencinizde kendi kendine yardım etme becerilerini geliştirmelisiniz. Örneğin, hareketlilik düzeyi yükseldiğinde nasıl sakinleyeceği, ya da enerjisi çok düşükse nasıl biraz canlı hale gelebileceği konusunda ona yardımcı olmalısınız.

9) Bazı çok aktif çocuklar, derin nefes alarak ya da 10’a kadar sayarak sakinleşebilirler. Bazıları da enerjilerini kullanmak için atlama ve zıplama gibi etkinliklere gereksinim duyarlar. Çocuğunuzun/öğrencinizin mizacına göre hangi stratejinin daha uygun olduğunu çocuğunuzla birlikte değerlendirmelisiniz.

Düşük Hareketli Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Mizaç özellikleri ile ilgili öğrendiğiniz bilgileri ne zaman gezmeye gidilecek, çocuğun ödeve ne zaman başlayacağı, evle ilgili sorumlulukları ne zaman ve hangi sorumlulukları alacağını belirlemede kullanalısınız.

2) Bu tür çocuklara iş verirken, onlardan bir şey yapmasını beklerken sınırlar açık olarak belirtilmeli, işin ne zaman bitmesi gerektiği baştan söylenmelidir.

3) Enerjisi düşük çocukların hareket etmeye cesaretlendirilmeleri gerekebilir.

4) Bu tür çocuklarla birlikte fiziksel aktivite gerektiren oyunlar oynanabilir.

v Çocuğunuzun/öğrencinizin biricikliğini onayladığınızı ve desteklediğinizi gösteren mesajlar iletmeniz gerekir ve böylece çocuk olduğu haliyle kendinden memnun olmayı öğrenir. Bu mesajlar şöyle olabilir;

§ "Sen bedenini kullanarak öğrenmeyi seviyorsun."

§ "Enerjini atabileceğin alanları bulmaya ihtiyacın var"

§ "Gereksinim duyduğunda sakinleyebileceğin etkinlikler yapabilirsin."

§ "Senin hareketli olma özelliğini seviyorum."

§ "Enerjini yönetmeyi öğrenebilirsin."

Yüksek Tepkisel Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Tepkiselliğin/duygulanma biçiminin çocuğunuzun/öğrencinizin doğuştan getirdiği mizaç özelliğinin bir parçası olduğunu unutmayınız.

2) Siz çocuğun mizacını olduğu gibi kabul etmelisiniz ve çocuğun da kendi mizacını anlamasına yardım etmelisiniz.

3) Çocuğun tepkiselliğini “saldırgan”, “huysuz” “vahşi” gibi olumsuz etiketlemeyiniz. Bunun yerine “enerjik” “gayretli” “istekli” gibi olumlu tanımlamalar kullanınız.

4) Çocuğunuza/öğrencinize kendine yardım becerilerini öğretin, örneğin duygusal yoğunluklarına bağlı tepkisellikleri artmaya başladığında nasıl sakinleşebileceğini ya da kendini ifade etmesi gereken bir durumda bunu nasıl yapabileceğini öğretiniz.

5) Duygularını ifade etmesine yardım ediniz, gerektiğinde duygu ifadeleri konusunda yardımcı olunuz, örneğin "şu anda kızgın hissediyorsun", "hayal kırıklığı yaşadın" gibi.

6) Öfkesinin, kızgınlığının çok yüksek olduğu durumlarda tekrar sakinleşmesi için zaman veriniz ve yer gösteriniz (odanda 5 dakika sakinleşir misin).

7) Bu sokakta, alışveriş merkezinde olursa, çocuğun ne hissettiği ile ilgili düşüncelerinizi ona sakince ifade ediniz "Şu an öfkelisin, kızgınsın, canın çok sıkıldı". Şimdi bir kaç dakikalığına derin nefes alalım ve sakinleşelim. Sonra ortamdan yavaşça uzaklaşabilirsiniz.

8) Tepkisel çocukların ebeveyni/öğretmeni olmak çok kolay olmayabilir ve sabır gerektirir.

9) Kendi tepkiselliğiniz/duygusal tepkileriniz üzerinde düşünüp ve çalışınız.

10) Sakin kalıp, empati kurmayı sürekli denemeli biraz zaman alsa da bundan vazgeçmemelisiniz.

11) Tepkiselliği, duygusal yoğunluğu fazla olan çocuğun olumlu yönlerine odaklanmak gerekir. Örneğin bu tür çocuklar deneyimlerinden, etkinliklerinden daha fazla keyif alırlar, yani dünyayı daha derinlemesine deneyimlerler.

v Bu bakış açısı sizin çocuğun biricikliğini daha fazla takdir etmenize yardımcı olur.

Düşük Tepkisel Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/öğretmenlerine Öneriler:

1) Çocuğun duygularını uygun şekilde ifade etmesine yardımcı olunuz ve duygusunu ifade etmeyi çocuğa öğretiniz.

2) Tepkiselliğin/duygulanma biçiminin çocuğunuzun/öğrencininizin doğuştan getirdiği mizaç özelliğinin bir parçası olduğunu unutmayınız.

3) Canı sıkıldığında, engellendiğinde kendini ifade edebilmesi ve girişken olmasını öğretiniz.

4) Çocuğunuza/öğrencinize kendine yardım becerilerini öğretiniz, örneğin duygu yoğunluğu düşük olan çocukların kendilerini ifade etmeleri gereken bir durumda bunu nasıl yapabileceklerini onlara öğretiniz.

5) Çocuğun mizacını kabul ediniz ve çocuğun da kendi mizacını anlamasına yardım ediniz.

6) Kendi tepkiselliğiniz/duygusal tepkileriniz üzerinde düşünüp ve çalışınız.

v Tepkisellikle ilgili kendi mizacınız ve çocuğun mizacının nasıl örtüştüğüne dikkat ediniz. Mizaçlarınız benzerse sorun yaşarsınız, çocuktan önce siz kendinizi kontrol etmeyi ve yönetmeyi öğrenmelisiniz.

§ “Yaptığın her şeyi şevkle, zevk alarak yapmaktan hoşlanıyorsun.”

§ “Duygularını güçlü bir şekilde gösteriyorsun.”

§ “Ne hissettiğini çok iyi ifade ediyorsun.”

§ “Kendini sakinleştirmek için yapabileceklerinin neler olduğunu biliyorsun.”

§ “Hissettiklerini, duygularını diğerlerinin anlamasına/bilmesine yardımcı olabilirsin.”

Yüksek Sebatkar Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Sebatkarlığın çocuğunuzun/öğrencinizin mizacının bir parçası olduğunu unutmayın. Yaptıkları onun seçimleri değil.

2) Çocuğunuzun/öğrencinizin neye gereksinimi olduğunu dinleyiniz ve anlamaya çalışınız.

3) Sakin kalmanın yollarını öğreniniz ve çocuğunuzla/öğrencinizle bir güç mücadelesi içine girmeyiniz.

4) Sebatkarlık özelliği yüksek olan çocuk için başladığı işi bitirmesi için, bir diğer etkinliğe geçmeden önce, daha fazla zaman tanıyınız. Çünkü çocuk amacına ulaşmadığını düşünürse diğer etkinliğe geçmekte zorlanır.

5) Kendi mizaç özelliğinizi anlamaya çalışın, siz ne kadar sebatkarsınız ve çocuğunuzla/öğrencinizle kurduğunuz ilişkide bu benzerliğiniz ne kadar sorun oluyor? Bu konularda farkındalık kazanınız.

Düşük Sebatkar Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Sebatkarlığın çocuğunuzun/öğrencinizin mizacının bir parçası olduğunu unutmayınız. Yaptıkları onun seçimleri değildir.

2) Çocuğunuzun/öğrencinizin neye gereksinimi olduğunu dinleyiniz ve anlamaya çalışınız.

3) Kendi mizaç özelliğinizi anlamaya çalışınız, siz ne kadar sebatkarsınız ve çocuğunuzla/öğrencinizle kurduğunuz ilişkide bu benzerliğiniz ne kadar sorun oluyor? Bu konularda farkındalık kazanınız.

4) Sebatkarlık özelliği düşük olan çocuklar için yaptığı işleri daha küçük parçalara bölmesini sağlayınız, böylece amaçlarına daha kolay ulaşabilir.

v Çocuğunuzun/öğrencinizin kendine has (biricik) özelliği olan mizacını değerli bulduğunuzu ona hissettirin ve aynı zamanda çocuğun da kendi biricikliğini değerli bulması yönünde onu cesaretlendirin. Bunu olumlu bir dil ile aşağıdaki gibi ifade edebilirsiniz;

§ “Sen yeteneklisin.”

§ “Sen ne istediğini biliyorsun.”

§ “Ne istediğin konusunda oldukça netsin. ”

§ “Senin için bir işi yarım bırakmak zor.”

§ “İlgini çeken işler/konularda çalışmayı, onlara odaklanmayı seviyorsun.”

§ “Amaçlarına nasıl ulaşacağın ile ilgili yolları kendin bulabilirsin."

Yaklaşan Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Kolay alışan, uyum sağlayan çocuklara hareket etmeden önce düşünmeleri öğretilmelidir.

2) Kendi mizacınızın farkında olun, siz nasıl uyum yapıyorsunuz bunu düşünün.

3) Sizin mizacınızla çocuğunuzun mizacının uyuşup uyuşmadığına bakın.

Kaçınan Mizaca Sahip Çocukların Ebeveynlerine/Öğretmenlerine Öneriler:

1) Uyum sağlamanın çocuğunuzun doğuştan getirdiği mizaç özelliği olduğunu unutmayın.

2) Çocuğunuz/öğrenciniz yeni durumlara alışmakta zorlandığında bunun farkında olun ve o anlarda onu “Birlikte gidelim mi? “Birlikte isteyelim mi? “Birlikte tanışalım mı?” gibi cümlelerle cesaretlendirmeye çalışın.

3) Değişiklikler ve geçişler çocuklarınız için çok stres verici olunca sakinleşmesine ve uyum sağlamasına yardımcı olacak yollar bulmasına yardım ediniz.

4) Yeni durumlara alışmayı kolaylaştırmak için bu durumda ne olacağı, onu neler beklediği, nasıl davranabileceği ile ilgili önceden bilgi veriniz. Bu çocukların yeni durumlara yavaş yavaş alışması gerekir, bu nedenle adım adım bilgilendirme ve küçük adımlar atarak alışmasını beklemek gerekir.

5) Alışması için çocuğa zaman veriniz, birden alışmasını ve uyum göstermesini beklemeyiniz. Sadece cesaretlendiriniz, baskı kurmayınız.

6) Çocukların yeni durumlarda neler hissettiğini sorun, duygusunu paylaşması için cesaretlendiriniz.

v Çocuğunuzun/öğrencinizin kendine has mizacını değerli bulduğunuzu gösterin ve onun da kendine has özellikleri değerli bulmasına yardımcı olun. Aşağıdaki gibi mesajlar göndererek çocuğunuzun/öğrencinizin kendini olduğu haliyle değerli görmesine yardımcı olabilirsiniz:

§ “Senin için yeniliklere alışmak zor.”

§ “Birşeyi yapmadan önce ne olacağını önceden bilmek istiyorsun.”

§ “Bir etkinliğe katılmadan önce durup izlemek seni rahatlatıyor.”

§ “Daha esnek olmayı öğrenebilirsin.”

§ “… tür etkinliklerden hoşlanıyorsun.”

§ “Herhangi bir davranışta bulunmadan önce durup düşünebilirsin.”